Κεφάλαιο XXIII (23) – Ένας υπέροχος άνθρωπος – Λύσεις Ασκήσεων (σελ. 26)

(Πηγή: Λατινικά τεύχος Β΄, Γ΄ Λυκείου, σελ. 26. Οι εκφωνήσεις είναι του σχολικού βιβλίου.)

Άσκηση I (σελ. 26)

Να συμπληρωθούν οι σωστοί τύποι της υποτακτικής του παρατατικού (ενεργητικού και παθητικού). Προσοχή στον τονισμό! Rogābat pater, quid........................................ filiīs (facio) Rogābat pater, ubi (που).................................... fīlius (sum) Rogābat pater, quid ego amīco............................... (do) Rogābat pater, num (αν) fīliī............................... quiesco) Rogābat pater, num cena (δείπνο)............................ (paror) Rogābat pater, num fīlius................................... (sequor)

Σκέψη / Μεθοδολογία: Σχηματίζουμε την υποτακτική παρατατικού κάθε ρήματος (ενεργητική, παθητική ή αποθετική κλίση), στο ζητούμενο πρόσωπο-αριθμό, εφαρμόζοντας τον κανόνα «απαρέμφατο ενεστώτα + βασική κατάληξη».

Απάντηση:

• Rogābat pater, quid faceret filiīs.
• Rogābat pater, ubi esset fīlius.
• Rogābat pater, quid ego amīco darem.
• Rogābat pater, num fīliī quiescerent.
• Rogābat pater, num cena parārētur.
• Rogābat pater, num fīlius sequerētur.

Πρόσεξε:

• Το αποθετικό sequor σχηματίζει την παθητικόμορφη υποτακτική παρατατικού sequerētur, με ενεργητική σημασία.
• Το paror είναι πραγματική παθητική φωνή (του paro), γι' αυτό parārētur.

Άσκηση II (σελ. 26)

Να αναγνωριστεί και να κλιθεί στον ίδιο χρόνο ο τύπος ascensūrus erat.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Ο τύπος ascensūrus erat είναι παρατατικός της ενεργητικής περιφραστικής συζυγίας (μετοχή μέλλοντα + παρατατικός του sum) του ρήματος ascendo, γ΄ ενικό πρόσωπο, και δηλώνει το «επρόκειτο να» στο παρελθόν. Κλίνεται με τη μετοχή σε -ūrus, -a, -um να συμφωνεί με το υποκείμενο, ενώ το sum αλλάζει πρόσωπο-αριθμό.

Απάντηση: Παρατατικός ενεργ. περιφραστικής συζυγίας: ascensūrus eram, ascensūrus eras, ascensūrus erat, ascensūri erāmus, ascensūri erātis, ascensūri erant.

Πρόσεξε:

• Η μετοχή μέλλοντα (ascensūrus, -a, -um) συμφωνεί σε γένος και αριθμό με το υποκείμενο, ενώ το ρήμα sum φέρει το πρόσωπο και τον αριθμό.
• Δεν πρόκειται για υποτακτική· είναι οριστική περιφραστικού τύπου (μετοχή + sum).

Άσκηση III (σελ. 26)

Να αναγνωριστούν συντακτικά οι παρακάτω λέξεις και φράσεις: vivere, interroganti, cohibitae, se dolōri dabat, occīso Scribōniāno.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Εξετάζουμε καθεμιά λέξη/φράση ως προς τη συντακτική της λειτουργία στην πρόταση όπου απαντά στο πρωτότυπο κείμενο.

Απάντηση:

• vivere: τελικό/ειδικό απαρέμφατο, αντικείμενο του simulābat (ετεροπροσωπία, υποκ. fīlium).
• interroganti: ενεργητική μετοχή ενεστώτα σε πτώση δοτική, επιθετική/χρονική, συνημμένη στο marīto.
• cohibitae: παθητική μετοχή παρακειμένου, ονομαστική πληθυντικού θηλυκού, επιθετική, συνημμένη στο lacrimae.
• se dolōri dabat: se = άμεσο αντικείμενο (αιτιατική)· dolōri = έμμεσο αντικείμενο (δοτική) του ρήματος do.
• occīso Scribōniāno: αφαιρετική απόλυτη, χρονική μετοχή ('αφού σκοτώθηκε ο Σκριβωνιανός').

Πρόσεξε:

• Το vivere fīlium simulābat είναι ειδικό απαρέμφατο με ετεροπροσωπία (το υποκ. του απαρεμφάτου fīlium διαφέρει από το υποκ. του simulābat, Arria).
• Η occīso Scribōniāno είναι κλασική αφαιρετική απόλυτη, χωρίς ομοιόπτωτο όρο στην πρόταση.

Άσκηση IV (σελ. 26)

Να αναγνωριστούν γραμματικά και να κλιθούν οι τύποι: funus, ingentem, navem.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Αναγνωρίζουμε την κλίση, το γένος και την πτώση/αριθμό κάθε τύπου και δίνουμε την πλήρη κλίση του (ουσιαστικό ή επίθετο γ΄ κλίσης).

Απάντηση:

• funus, funeris (ουδ., γ΄ κλίση, ανομοιόπτωτο): εν. ον./αιτ./κλ. funus, γεν. funeris, δοτ. funeri, αφ. funere· πληθ. ον./αιτ./κλ. funera, γεν. funerum, δοτ./αφ. funeribus.
• ingentem: αιτιατική ενικού αρσ./θηλ. του επιθέτου γ΄ κλίσης μονοκατάληκτου ingens, -entis: εν. ον. ingens, γεν. ingentis, δοτ. ingenti, αιτ. ingentem (αρσ./θηλ.)/ingens (ουδ.), αφ. ingenti· πληθ. ον./κλ. ingentes (αρσ./θηλ.)/ingentia (ουδ.), γεν. ingentium, δοτ./αφ. ingentibus, αιτ. ingentes/ingentia.
• navem: αιτιατική ενικού του θηλυκού ουσιαστικού γ΄ κλίσης navis, -is: εν. ον. navis, γεν. navis, δοτ. navi, αιτ. navem, αφ. nave· πληθ. ον./αιτ./κλ. naves, γεν. navium, δοτ./αφ. navibus.

Πρόσεξε:

• Το funus είναι ουδέτερο σε -us της γ΄ κλίσης, όχι β΄ κλίσης — μην το συγχέετε με τα αρσενικά σε -us της β΄ κλίσης.
• Το navis έχει γενική πληθυντικού σε -ium (navium), όπως τα περισσότερα ισοσύλλαβα θηλυκά γ΄ κλίσης.

Άσκηση V (σελ. 26)

Να γίνει χρονική αντικατάσταση του τύπου condūxit.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Ο τύπος condūxit είναι γ΄ ενικό πρόσωπο οριστικής ενεργητικού παρακειμένου του condūco, condūxi, condūctum, condūcĕre, 3. Σχηματίζουμε το ίδιο πρόσωπο σε όλους τους χρόνους της οριστικής ενεργητικής φωνής.

Απάντηση: condūcit — condūcēbat — condūcet — condūxit — condūxerat — condūxerit.

Πρόσεξε:

• Το θέμα του παρακειμένου (condūx-) διαφέρει από το ενεστωτικό θέμα (condūc-) — προσοχή στη διάκριση θεμάτων.

Άσκηση VI (σελ. 26)

Να μεταφραστούν στα λατινικά οι προτάσεις: Η Αρρία ρωτούσε με δάκρυα αν ζούσε ο γιος της. Η Αρρία ακολούθησε τον άντρα της με ένα ψαροκάικο.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Για την πλάγια ερώτηση «αν» χρησιμοποιούμε το num + υποτακτική· επειδή το ρήμα εξάρτησης (rogābat) είναι ιστορικού χρόνου, η δευτερεύουσα παίρνει υποτακτική παρατατικού (σύγχρονο). Στη δεύτερη πρόταση χρησιμοποιούμε το αποθετικό sequor + αφαιρετική οργανική (piscatoriā naviculā).

Απάντηση:

• Η Αρρία ρωτούσε με δάκρυα αν ζούσε ο γιος της = Arria cum lacrimis rogābat, num filius suus vivěret.
• Η Αρρία ακολούθησε τον άντρα της με ένα ψαροκάικο = Arria maritum suum piscatoriā naviculā secūta est.

Πρόσεξε:

• Η πλάγια ερώτηση με «αν» αποδίδεται στα λατινικά με num, όχι με si.
• Το sequor είναι αποθετικό (ενεργητική σημασία, παθητικός τύπος): secūta est, όχι *secuit.