Κεφάλαιο XVIII (18) – Ο Ηρακλής στην Ιταλία – Λύσεις Ασκήσεων (σελ. 134-135) (ΤΕΥΧΟΣ Α)

(Πηγή: Λατινικά τεύχος Α΄, Β΄ Λυκείου, σελ. 134-135. Οι εκφωνήσεις είναι του σχολικού βιβλίου.)

Άσκηση I (σελ. 134)

Να αλλάξει η σύνταξη των παρακάτω προτάσεων σε απροσωπική με εξάρτηση από παθητικά ρήματα, όπως dicor, existimor, nuntior, feror κτλ. π.χ. Hercules boves in eum locum adduxit = Hercules boves in eum locum adduxisse dicitur Rōmulus urbem Rōmam condidit (dicor) = Cacus boves quosdam in speluncam traxit (feror) = Hercules gregem aspexit (existimor) = Boves mugiērunt (mugio, 4) (dicor) = Hercules Cacum interfēcit (feror) = Incolae eius loci Herculem honoravērunt (dicor) =

Σκέψη / Μεθοδολογία: Μετατρέπουμε κάθε ενεργητική πρόταση σε ειδικό απαρέμφατο παρακειμένου (θέμα παρακειμένου + isse) και το εξαρτούμε από το αντίστοιχο παθητικό λεκτικό/δοξαστικό ρήμα σε γ΄ πρόσωπο. Επειδή πρόκειται για ταυτοπροσωπία (βλ. Γραμματική §3), το αρχικό υποκείμενο παραμένει σε ονομαστική και το παθητικό ρήμα συμφωνεί μαζί του σε πρόσωπο-αριθμό.

Απάντηση:

• Rōmulus urbem Rōmam condidisse dicitur.
• Cacus boves quosdam in speluncam traxisse fertur.
• Hercules gregem aspexisse existimatur.
• Boves mugivisse (mugiisse) dicuntur.
• Hercules Cacum interfecisse fertur.
• Incolae eius loci Herculem honoravisse dicuntur.

Πρόσεξε:

• Το ρήμα εξάρτησης (dicitur/fertur/existimatur/dicuntur) είναι πάντα προσωπικό και συμφωνεί σε πρόσωπο-αριθμό με το αρχικό υποκείμενο της ενεργητικής πρότασης (π.χ. boves — πληθυντικός — άρα dicuntur, όχι dicitur).
• mugio, 4 σχηματίζει το θέμα παρακειμένου σε -ivi/-ii (mugivi/mugii), άρα το απαρέμφατο μπορεί να είναι mugivisse ή το συνεσταλμένο mugiisse.

Άσκηση II (σελ. 134)

Pulcher bos (βλ. τη Γραμματική για την κλίση του bos), magna vis: να κλιθούν μαζί.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Το bos κλίνεται σύμφωνα με τον πίνακα της Γραμματικής (§5)· το επίθετο pulcher, -chra, -chrum είναι δευτερόκλιτο και συμφωνεί με το bos σε γένος (εδώ αρσενικό), αριθμό και πτώση. Το vis είναι ανώμαλο γ΄ κλίσης ουσιαστικό, ελλειπτικό στη γεν./δοτ. ενικού· το magna, -ae (α΄ κλίση) συμφωνεί μαζί του.

Απάντηση:

Pulcher bos

Magna vis

Πρόσεξε:

• Το vis είναι ελλειπτικό ουσιαστικό: η γενική και η δοτική του ενικού δεν χρησιμοποιούνται στην κλασική λατινική — δεν πρέπει να επινοηθούν τύποι όπως *magnae vis.
• Η γενική πληθυντικού του bos έχει δύο τύπους: boum (συνηθέστερος) και bovium· η δοτική/αφαιρετική πληθυντικού επίσης: bubus (συνηθέστερος) και bobus.

Άσκηση III (σελ. 134)

Να συμπληρωθούν τα κενά με το σωστό τύπο της αντωνυμίας quidam μετά το αντίστοιχο ουσιαστικό. Pastor ........................ boves amōvit Cacus boves in speluncam ........................ adduxit Hercules vestigia ........................ vidit Galli ........................ Germānos ingenti magnitudine corporum esse praedicabant. Nonnulli cum familiaribus ........................ querebantur

Σκέψη / Μεθοδολογία: Το quidam συμφωνεί σε γένος, αριθμό και πτώση με το ουσιαστικό που συνοδεύει (βλ. Γραμματική §4). Εντοπίζουμε την πτώση, το γένος και τον αριθμό κάθε ουσιαστικού και βρίσκουμε τον αντίστοιχο τύπο της αντωνυμίας.

Απάντηση:

• Pastor quidam boves amovit. (pastor: αρσ. ον. εν.)
• Cacus boves in speluncam quandam adduxit. (speluncam: θηλ. αιτ. εν.)
• Hercules vestigia quaedam vidit. (vestigia: ουδ. αιτ. πληθ.)
• Galli quidam Germanos ingenti magnitudine corporum esse praedicabant. (Galli: αρσ. ον. πληθ.)
• Nonnulli cum familiaribus quibusdam querebantur. (familiaribus: αφ. πληθ.)

Πρόσεξε:

• Ο τύπος quidam είναι κοινός για το αρσενικό ονομαστικής ενικού ΚΑΙ ονομαστικής πληθυντικού (pastor quidam, Galli quidam) — δεν αλλάζει μορφή.
• Ο τύπος quibusdam (δοτ./αφ. πληθυντικού) είναι κοινός και για τα τρία γένη.

Άσκηση IV (σελ. 134)

Να αναγνωριστούν συντακτικά οι παρακάτω λέξεις: caudis, abesse, amovēre, bovum, vi, conātus (ενεργητική ή παθητική σημασίας;), clāvā.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Εντοπίζουμε κάθε λέξη στο κείμενο και προσδιορίζουμε τη συντακτική της λειτουργία (πτώση/είδος προσδιορισμού, εξάρτηση από ρήμα).

Απάντηση:

• caudis (< boves ... caudis traxit): αφαιρετική του μέσου/τρόπου, εξαρτάται από το traxit.
• abesse (< partem abesse sensit): ειδικό απαρέμφατο, αντικείμενο του sensit· υποκείμενό του partem (ετεροπροσωπία, σε αιτιατική).
• amovēre (< gregem amovēre coepit): τελικό/συμπληρωματικό απαρέμφατο, αντικείμενο του coepit.
• bovum (= boum, < bovum mugitus): γενική κτητική, εξαρτάται από το mugitus.
• vi (< vi prohibēre): αφαιρετική του μέσου, εξαρτάται από το prohibēre.
• conātus (< vi prohibēre eum conātus): μετοχή αποθετικού ρήματος (conor) — ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ σημασία· συνημμένη στο υποκείμενο Cacus.
• clāvā (< Herculis clāvā interficitur): αφαιρετική του οργάνου, εξαρτάται από το interficitur.

Πρόσεξε:

• conātus προέρχεται από το αποθετικό conor: παρότι η μορφή του είναι παθητική (-us,-a,-um), η σημασία του είναι ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ («έχοντας προσπαθήσει»), ακριβώς όπως εξηγεί η Γραμματική του μαθήματος 17 §2.
• bovum είναι ο αρχαϊκός/εναλλακτικός τύπος γενικής πληθυντικού του bos, ισοδύναμος με το boum που δίνει ο πίνακας κλίσης.

Άσκηση V (σελ. 135)

Να μεταφραστούν στα λατινικά οι προτάσεις: Λέγεται ότι ο Κάκος προσπάθησε (tempto,1) να τον εμποδίσει με τη βία. Αναγγέλλεται ότι οι αρχηγοί παρέδωσαν τα όπλα.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Ακολουθούμε το πρότυπο της απρόσωπης σύνταξης με παθητικό λεκτικό ρήμα (Γραμματική §3): το αρχικό υποκείμενο μπαίνει σε ονομαστική, το ρήμα εξάρτησης (dicitur/nuntiantur) συμφωνεί μαζί του, και το κύριο ρήμα της αρχικής πρότασης γίνεται ειδικό απαρέμφατο παρακειμένου (θέμα παρακειμένου + isse).

Απάντηση:

• Cacus eum vi prohibēre temptavisse dicitur.
• Duces arma tradidisse nuntiantur.

Πρόσεξε:

• Το tempto εξαρτά συμπληρωματικό απαρέμφατο (prohibēre): «προσπάθησε να εμποδίσει» = temptavit prohibēre· στην απρόσωπη σύνταξη ολόκληρη η φράση tempto+prohibēre μεταφέρεται σε απαρέμφατο εξαρτημένο από το dicitur.
• Το duces (πληθυντικός) απαιτεί το ρήμα εξάρτησης σε πληθυντικό: nuntiantur, όχι nuntiatur.