Κεφάλαιο XXX (30) – Ο Λικίνιος Μουρήνας και τα ήθη της Ανατολής – Λύσεις Ασκήσεων (σελ. 65)

(Πηγή: Λατινικά τεύχος Β΄, Γ΄ Λυκείου, σελ. 65. Οι εκφωνήσεις είναι του σχολικού βιβλίου.)

Άσκηση I (σελ. 65)

Θυμόσαστε τις παρακάτω δοτικές; Delecti patriae consultabant (μάθ. IV) Eis corpus infirmum erat (μάθ. IV) Silius gloriae Vergili studēbat (μάθ. V) Caesar legionibus hiemāre imperat (μάθ. VII) Licēbit tibi pugillārēs adportāre (μάθ. VIII) Brutus Tarquinio imperium adimit (μάθ. IX) Equites Gallis occurrunt (μάθ. XVI) In diaetam recessit, cui nomen est Hermaeum (μάθ. XX) Paraēmus senatui, consūlāmus bonis (μάθ. XXII) Ancilla Nasicae dixit Ennium domi non esse (μάθ. XXIV) Cato patribus ficum ostendit (μάθ. XXV) Tristissimus haec tibi scribo (μάθ. XXVI) Nihil ei gratius potest esse (μάθ. XXVIII)

Σκέψη / Μεθοδολογία: Ανακαλούμε τη λειτουργία κάθε δοτικής, εξετάζοντας το ρήμα ή το επίθετο με το οποίο συντάσσεται σε κάθε πρόταση: έμμεσο αντικείμενο ρημάτων λέγειν/διδόναι, δοτική προσωπική (κτητική, χαριστική/αντιχαριστική, της αναφοράς) ή δοτική με απρόσωπα ρήματα.

Απάντηση:

• patriae (consultabant): δοτική χαριστική (προς όφελος) με το consulo.
• Eis (corpus...erat): δοτική κτητική με το sum.
• gloriae (studēbat): δοτικό έμμεσο αντικείμενο/συμπλήρωμα του studeo (ρήμα επιμέλειας/αφοσίωσης + δοτ.).
• legionibus (imperat): δοτικό έμμεσο αντικείμενο του impero (διατάσσω κάποιον).
• tibi (Licēbit): δοτική προσωπική με το απρόσωπο licet.
• Tarquinio (adimit): δοτική αντιχαριστική/αφαίρεσης με το adimo (αφαιρώ από κάποιον).
• Gallis (occurrunt): δοτικό συμπλήρωμα του occurro (συναντώ/επιτίθεμαι εχθρικά).
• cui (nomen est): δοτική κτητική στην έκφραση nomen est + δοτ. (ονοματοδοσία).
• senatui (Paraēmus) / bonis (consūlāmus): δοτικό έμμεσο αντικείμενο του pareo (υπακούω) / δοτική χαριστική με το consulo.
• Nasicae (dixit): δοτικό έμμεσο αντικείμενο του dico.
• patribus (ostendit): δοτικό έμμεσο αντικείμενο του ostendo.
• tibi (scribo): δοτικό έμμεσο αντικείμενο του scribo.
• ei (gratius): δοτική προσωπική/της αναφοράς με το συγκριτικό gratius.

Πρόσεξε:

• Η δοτική κτητική με το sum (eis corpus...erat, cui nomen est) μεταφράζεται με το ρήμα «έχω» στα ελληνικά, ενώ κατά λέξη σημαίνει «σε αυτούς υπήρχε σώμα».
• Ρήματα όπως occurro, impero, pareo, studeo συντάσσονται σταθερά με δοτική στα λατινικά, ενώ τα ελληνικά αντίστοιχά τους μπορεί να συντάσσονται διαφορετικά — χρειάζεται απομνημόνευση της σύνταξης κάθε ρήματος.

Άσκηση II (σελ. 65)

Να μεταφραστούν στα λατινικά οι προτάσεις. Ο φίλος μου με βοήθησε (adiumento sum + δοτ.) Τα βιβλία μάς είναι πολύ χρήσιμα (magno usui sum + δοτ.)

Σκέψη / Μεθοδολογία: Χρησιμοποιούμε τη δοτική του σκοπού (κατηγορηματική δοτική) με το sum, ακριβώς όπως στο πρότυπο του κειμένου (patri adiumento fuit). Το πρόσωπο που ωφελείται τίθεται σε δοτική προσωπική (χαριστική) δίπλα στη δοτική του σκοπού.

Απάντηση:

• Amicus meus mihi adiumento fuit.
• Libri nobis magno usui sunt.

Πρόσεξε:

• Η δοτική του σκοπού (adiumento, usui) είναι πάντα δοτική αφηρημένου ουσιαστικού και συνοδεύεται συνήθως από δεύτερη δοτική (εδώ mihi/nobis, δοτική προσωπική-χαριστική) — το φαινόμενο λέγεται «διπλή δοτική».
• Στο δεύτερο παράδειγμα το ρήμα sum συμφωνεί σε αριθμό με το υποκείμενο libri (πληθ.), άρα sunt, όχι est.