Κεφάλαιο XXVI (26) – Ο Πλίνιος αναγγέλλει ένα θλιβερό γεγονός – Λύσεις Ασκήσεων (σελ. 44-45)

(Πηγή: Λατινικά τεύχος Β΄, Γ΄ Λυκείου, σελ. 44-45. Οι εκφωνήσεις είναι του σχολικού βιβλίου.)

Άσκηση I (σελ. 44)

Να αναγνωριστούν όλα τα ομαλά παραθετικά που απαντούν στο κείμενο.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Εντοπίζουμε στο κείμενο τους τύπους σε -ior/-ius (συγκριτικός) και -issimus (υπερθετικός) που σχηματίζονται ομαλά από το θέμα του θετικού με προσθήκη κατάληξης, και τους ξεχωρίζουμε από τυχόν ανώμαλα/υποθετικά παραθετικά (π.χ. το minor, ανώμαλος συγκριτικός του parvus, δεν είναι ομαλός σχηματισμός).

Απάντηση: festivius — amabilius — longiore — dignius — novissimam.

Πρόσεξε:

• Το minor (συγκρ. του parvus) ΔΕΝ περιλαμβάνεται, γιατί είναι ανώμαλος (υποθετικός) σχηματισμός, όχι ομαλός σε -ior/-ius από το θέμα parv-.
• Το novissimam είναι μορφολογικά ομαλός υπερθετικός (θέμα nov- + -issimus), παρότι σημασιολογικά μεταφράζεται «τελευταία» και όχι «πολύ νέα».

Άσκηση II (σελ. 44)

Να σχηματιστούν τα παραθετικά των επιθέτων modestus, suāvis, cruentus και fortis.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Εφαρμόζουμε τον κανόνα σχηματισμού: θέμα + -ior/-ius για τον συγκριτικό, θέμα + -issimus -a -um για τον υπερθετικό, χωρίς καμία από αυτές τις τέσσερις λέξεις να ανήκει στις ειδικές κατηγορίες (σε -er ή στην ομάδα facilis/similis).

Απάντηση:

• modestus -a -um: modestior -ius, modestissimus -a -um.
• suavis -is -e: suavior -ius, suavissimus -a -um.
• cruentus -a -um: cruentior -ius, cruentissimus -a -um.
• fortis -is -e: fortior -ius, fortissimus -a -um.

Πρόσεξε:

• Και τα τέσσερα επίθετα ακολουθούν τον ομαλό σχηματισμό σε -issimus, καθώς κανένα δεν λήγει σε -er ούτε ανήκει στην ομάδα facilis/similis (-limus).

Άσκηση III (σελ. 44)

Να σχηματιστούν τα επιρρήματα από τα επίθετα: immensus, aequus, mirabilis, similis, constans (-ntis), και να σχηματιστούν και τα παραθετικά των επιρρημάτων.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Για δευτερόκλιτα επίθετα σε -us προσθέτουμε -e στο θέμα (immensus, aequus). Για τριτόκλιτα σε -is προσθέτουμε -ter (mirabilis)· το similis ανήκει στην ειδική ομάδα του facilis, άρα ο υπερθετικός του επιρρήματος ακολουθεί το -limus (simillime). Το constans, με θέμα σε -nt-, παίρνει μόνο -er (constanter). Ο συγκριτικός του επιρρήματος ταυτίζεται πάντα με το ουδέτερο ενικού του συγκριτικού του επιθέτου, και ο υπερθετικός σχηματίζεται από το θέμα του υπερθετικού επιθέτου + -e.

Απάντηση:

• immensus: immense — immensius — immensissime.
• aequus: aeque — aequius — aequissime.
• mirabilis: mirabiliter — mirabilius — mirabilissime.
• similis: similiter — similius — simillime.
• constans (-ntis): constanter — constantius — constantissime.

Πρόσεξε:

• Το similis ανήκει στην εξαιρετική ομάδα (facilis, difficilis, similis, dissimilis, humilis, gracilis) που σχηματίζει υπερθετικό σε -limus, άρα το επίρρημα του υπερθετικού είναι simillime, ΟΧΙ similissime.
• Το constans έχει θέμα σε -nt- (constant-is), άρα το επίρρημα παίρνει μόνο -er (constant-er), όχι -ter.

Άσκηση IV (σελ. 44)

Να κλιθεί ο συγκριτικός dignior -ius.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Ο συγκριτικός κλίνεται όπως τα τριγενή δικατάληκτα τριτόκλιτα επίθετα, με αφαιρετική ενικού σε -e, γενική πληθυντικού σε -um και ονομ./αιτ./κλητ. πληθυντικού ουδετέρου σε -a.

Απάντηση:

• Ενικός: Ονομ. dignior (αρσ./θηλ.) - dignius (ουδ.) | Γεν. dignioris | Δοτ. digniori | Αιτ. digniorem (αρσ./θηλ.) - dignius (ουδ.) | Κλητ. dignior - dignius | Αφ. digniore.
• Πληθυντικός: Ονομ. digniores (αρσ./θηλ.) - digniora (ουδ.) | Γεν. digniorum | Δοτ. dignioribus | Αιτ. digniores (αρσ./θηλ.) - digniora (ουδ.) | Κλητ. digniores - digniora | Αφ. dignioribus.

Πρόσεξε:

• Η αφαιρετική ενικού λήγει σε -e (digniore), ΟΧΙ σε -i όπως τα κανονικά τριτόκλιτα τριγενή επίθετα (π.χ. brevi).
• Η γενική πληθυντικού λήγει σε -um (digniorum), ΟΧΙ σε -ium.

Άσκηση V (σελ. 44)

Να συμπληρωθεί ο β΄ όρος της σύγκρισης και με τους δύο τρόπους έκφρασης. Marcella festivior erat ........ (Porcia) Marcellus prudentior erat ........ (Paulus) Marcellam modestiōrem fuisse puto ........ (Porcia) Marcellum fortiōrem fuisse puto ........ (Paulus) Germanos fortiores fuisse puto ........ (Galli) Feminas Rōmānōrum modestiōres fuisse puto ........ (feminae Graecōrum)

Σκέψη / Μεθοδολογία: Ο β΄ όρος της σύγκρισης εκφέρεται είτε με quam + ίδια πτώση με τον α΄ όρο, είτε με απλή αφαιρετική (χωρίς πρόθεση). Στις προτάσεις με ειδικό απαρέμφατο (puto + AcI) ο α΄ όρος βρίσκεται σε αιτιατική, άρα ο β΄ όρος με quam μπαίνει επίσης σε αιτιατική, ενώ με αφαιρετική παραμένει σε αφαιρετική ανεξάρτητα από την πτώση του α΄ όρου.

Απάντηση:

• Marcella festivior erat quam Porcia. / Marcella festivior erat Porciā.
• Marcellus prudentior erat quam Paulus. / Marcellus prudentior erat Paulo.
• Marcellam modestiōrem fuisse puto quam Porciam. / Marcellam modestiōrem fuisse puto Porciā.
• Marcellum fortiōrem fuisse puto quam Paulum. / Marcellum fortiōrem fuisse puto Paulo.
• Germanos fortiores fuisse puto quam Gallos. / Germanos fortiores fuisse puto Gallis.
• Feminas Rōmānōrum modestiōres fuisse puto quam feminas Graecōrum. / Feminas Rōmānōrum modestiōres fuisse puto feminis Graecōrum.

Πρόσεξε:

• Στις προτάσεις με ειδικό απαρέμφατο (puto...fuisse), ο β΄ όρος με quam ακολουθεί την πτώση του α΄ όρου, που εδώ είναι αιτιατική (Marcellam, Marcellum, feminas), ΟΧΙ ονομαστική.
• Ο β΄ όρος με απλή αφαιρετική δεν παίρνει ποτέ πρόθεση.

Άσκηση VI (σελ. 44)

Να μεταφραστούν στα λατινικά οι φράσεις: Η Μαρκέλλα ήταν άξια πιο μακρόχρονης ζωής (dignus + αφ.). Οι πατρικοί φίλοι χαιρετούσαν (salūto, 1) πάντα με αγάπη την Μαρκέλλα.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Το dignus συντάσσεται με αφαιρετική (dignus + αφ.), όπως ακριβώς στο κείμενο (longiore vita dignius). Στη δεύτερη πρόταση χρησιμοποιούμε το ρήμα saluto (1η συζυγία) σε παρατατικό (πάντα = συνήθεια στο παρελθόν) και το επίρρημα amanter, όπως ακριβώς εμφανίζεται στο κείμενο του μαθήματος.

Απάντηση:

• Marcella digna erat longiore vita.
• Amici paterni Marcellam semper amanter salutabant.

Πρόσεξε:

• Το dignus συντάσσεται με απλή αφαιρετική, ΧΩΡΙΣ πρόθεση (longiore vita, όχι de/ab longiore vita).
• Ο παρατατικός salutabant αποδίδει τη συνήθεια/επανάληψη στο παρελθόν («χαιρετούσαν πάντα»).