Κεφάλαιο XX (20) – Πίσω από τις κουρτίνες ή πώς ο Κλαύδιος έγινε αυτοκράτορας – Λύσεις Ασκήσεων (σελ. 146) (ΤΕΥΧΟΣ Α)

(Πηγή: Λατινικά τεύχος Α΄, Β΄ Λυκείου, σελ. 146. Οι εκφωνήσεις είναι του σχολικού βιβλίου.)

Άσκηση I (σελ. 146)

Να σχηματιστούν οι μετοχές του ενεστώτα και του μέλλοντα των ρημάτων capio, recēdo, prorepo, animadverto, salūto, adduco, impōno.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Η μετοχή ενεστώτα σχηματίζεται με ενεστωτικό θέμα + (e)ns (Γραμματική §1)· η μετοχή μέλλοντα με θέμα σουπίνου + -tūrus,-a,-um (§3).

Απάντηση:

• capio, 3(-io): capiens, capientis (ενεστ.) — captūrus, -a, -um (μέλλ., σουπίνο captum)
• recēdo, 3: recēdens, recēdentis (ενεστ.) — recessūrus, -a, -um (μέλλ., σουπίνο recessum)
• prorepo, 3: prorēpens, prorēpentis (ενεστ.) — prorēptūrus, -a, -um (μέλλ., σουπίνο proreptum)
• animadverto, 3: animadvertens, animadvertentis (ενεστ.) — animadversūrus, -a, -um (μέλλ., σουπίνο animadversum)
• salūto, 1: salūtans, salūtantis (ενεστ.) — salūtātūrus, -a, -um (μέλλ., σουπίνο salutatum)
• adduco, 3: addūcens, addūcentis (ενεστ.) — adductūrus, -a, -um (μέλλ., σουπίνο adductum)
• impōno, 3: impōnens, impōnentis (ενεστ.) — impositūrus, -a, -um (μέλλ., σουπίνο impositum)

Πρόσεξε:

• Το capio ανήκει στην κατηγορία σε -io της γ΄ συζυγίας: η μετοχή ενεστώτα είναι capiens (όχι *capens), ακολουθώντας το πρότυπο audiens.
• Η μετοχή μέλλοντα σχηματίζεται πάντα από το θέμα του σουπίνου, όχι από το ενεστωτικό θέμα — γι' αυτό χρειάζεται να θυμόμαστε τα κύρια θέματα κάθε ρήματος.

Άσκηση II (σελ. 146)

Να χαρακτηριστούν από συντακτική άποψη οι μετοχές του κειμένου (α) σύγχρονου, προτερόχρονου, υστερόχρονου, (β) επιθετικές, επιρρηματικές (είδος), κατηγορηματικές· να υποδειχτεί το υποκείμενό τους.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Εντοπίζουμε όλες τις μετοχές του κειμένου του μαθήματος και τις εξετάζουμε ως προς (α) τη χρονική τους βαθμίδα σε σχέση με το ρήμα εξάρτησης (Γραμματική §4) και (β) τη συντακτική τους χρήση (επιθετική/επιρρηματική/κατηγορηματική, Γραμματική §6-7), προσδιορίζοντας και το υποκείμενό τους (Γραμματική §5).

Απάντηση:

Πρόσεξε:

• Η latentem είναι κατηγορηματική μετοχή, γιατί εξαρτάται από ρήμα αντίληψης-αναγνώρισης (adgnōvit) — σπάνιο φαινόμενο στα λατινικά, σε αντίθεση με την πολύ συχνότερη επιρρηματική χρήση.
• Η moritūrum, ως μετοχή μέλλοντα, εκφράζει πράξη υστερόχρονη ως προς το miserātur — «τον λυπόταν σαν να επρόκειτο να πεθάνει», όχι πράξη ήδη συντελεσμένη.

Άσκηση III (σελ. 146)

Να τεθεί στην περιφραστική συζυγία (εν., παρ., μέλλ.) η πρόταση imperium capio.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Σχηματίζουμε τη μετοχή μέλλοντα του capio (captūrus, -a, -um, από το σουπίνο captum) και την συνδυάζουμε με το sum στον ενεστώτα, τον παρατατικό και τον μέλλοντα (Γραμματική §8), διατηρώντας το αντικείμενο imperium.

Απάντηση:

• Ενεστ.: Imperium captūrus sum. = Πρόκειται να καταλάβω την εξουσία.
• Παρατ.: Imperium captūrus eram. = Επρόκειτο να καταλάβω την εξουσία.
• Μέλλ.: Imperium captūrus ero. = Θα (πρόκειται να) καταλάβω την εξουσία.

Πρόσεξε:

• Ο τύπος captūrus, -a, -um συμφωνεί σε γένος και αριθμό με το (εννοούμενο) υποκείμενο του ρήματος, όχι με το αντικείμενο imperium.
• Η ενεργητική περιφραστική συζυγία δεν πρέπει να συγχέεται με τον περιφραστικό παθητικό παρακείμενο (μτχ. παθ. παρακ. + sum, μάθ. XIX §1): εδώ η μετοχή είναι ΜΕΛΛΟΝΤΑ και η σημασία ενεργητική (επικείμενη πράξη).

Άσκηση IV (σελ. 146)

Να σχηματιστεί το απαρέμφατο του μέλλοντα των ρημάτων discēdo και salūto.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Το απαρέμφατο μέλλοντα σχηματίζεται με τη μετοχή μέλλοντα (σε αιτιατική, ενικού ή πληθυντικού ανάλογα με το υποκείμενο) + esse (Γραμματική §9).

Απάντηση:

• discēdo, 3 (σουπίνο discessum) → μτχ. μέλλ. discessūrus, -a, -um → απαρ. μέλλ.: discessūrum(-am,-um) esse (εν.) / discessūros(-as,-a) esse (πληθ.)
• salūto, 1 (σουπίνο salutatum) → μτχ. μέλλ. salūtātūrus, -a, -um → απαρ. μέλλ.: salūtātūrum(-am,-um) esse (εν.) / salūtātūros(-as,-a) esse (πληθ.)

Πρόσεξε:

• Το απαρέμφατο μέλλοντα είναι πάντα ειδικό, με υποκείμενο σε αιτιατική· η μετοχή που το σχηματίζει συμφωνεί σε γένος-αριθμό με αυτό το υποκείμενο, γι' αυτό δίνονται και οι δύο αριθμοί (ενικός/πληθυντικός).
• Μην συγχέεται το -ūrum esse (απαρέμφατο μέλλοντα) με το -um esse (απαρέμφατο παθ. παρακειμένου, μάθ. XIX §2) — η διαφορά -ūr- είναι κρίσιμη.