Κεφάλαιο XLIII (43) – Η οργή της μάνας – Λύσεις Ασκήσεων (σελ. 129-130)

(Πηγή: Λατινικά τεύχος Β΄, Γ΄ Λυκείου, σελ. 129-130. Οι εκφωνήσεις είναι του σχολικού βιβλίου.)

Άσκηση I (σελ. 129)

Να αναγνωριστούν όλες οι ευθείες ερωτήσεις του κειμένου (εισαγωγή και εκφορά).

Σκέψη / Μεθοδολογία: Εντοπίζουμε στο κείμενο όλες τις προτάσεις που έχουν ερωτηματικό χαρακτήρα, καθορίζουμε το εισαγωγικό μόριο ή την ερωτηματική αντωνυμία/επίρρημα (ή την απουσία μορίου) και την έγκλιση εκφοράς.

Απάντηση: Πέντε ευθείες ερωτήσεις: num ad hostem vēni...; (num, οριστική) — in hoc me...traxit...; (χωρίς μόριο, οριστική) — qui potuisti...; (qui=πώς, οριστική) — non tibi...ira cecidit; (non=nonne, οριστική) — cur...tibi non succurrit; (cur, οριστική).

Πρόσεξε:

• Το non στην αρχή μιας ερώτησης (non tibi ira cecidit;) λειτουργεί ρητορικά όπως το nonne, περιμένοντας καταφατική απάντηση.
• Όλες οι ερωτήσεις του αποσπάσματος εκφέρονται με οριστική, γιατί καμία δεν εκφράζει απορία ή δυνατότητα.

Άσκηση II (σελ. 129)

Να αναγνωριστούν οι παρακάτω ευθείες ερωτήσεις (εισαγωγή, εκφορά): Quid est, mea Tertia; Cur tristis es; Quid tibi accidit; (μάθ. XII) Ego non cognosco vocem tuam; (μάθ. XXIV· γιατί λείπει το ερωτ. μόριο;) Visne scire quid Nasīca responderit; (μάθ. XXIV) Tu mihi ipsi non credis; (μάθ. XXIV· γιατί λείπει το ερωτ. μόριο;) Quin, homo inepte, taces; (μάθ. XLI)

Σκέψη / Μεθοδολογία: Αναγνωρίζουμε το εισαγωγικό στοιχείο κάθε ερώτησης (ερωτηματική αντωνυμία/επίρρημα, εγκλιτικό μόριο ή απουσία μορίου) και εξηγούμε, όπου ζητείται, γιατί λείπει το ερωτηματικό μόριο (έμφαση στη λέξη που προηγείται της ερώτησης).

Απάντηση:

• Quid est, mea Tertia; — μερική άγνοια, quid, οριστική (est).
• Cur tristis es; — μερική άγνοια, cur, οριστική (es).
• Quid tibi accidit; — μερική άγνοια, quid, οριστική (accidit).
• Ego non cognosco vocem tuam; — ολική άγνοια, χωρίς μόριο (έμφαση στο non), οριστική (cognosco).
• Visne scire quid Nasīca responderit; — ολική άγνοια, εγκλιτικό -ne (vis-ne), οριστική (vis)· μέσα, πλάγια ερώτηση quid...responderit με υποτακτική.
• Tu mihi ipsi non credis; — ολική άγνοια, χωρίς μόριο (έμφαση στο non), οριστική (credis).
• Quin, homo inepte, taces; — quin (= γιατί δεν;), οριστική (taces).

Πρόσεξε:

• Και στις δύο περιπτώσεις όπου λείπει το ερωτηματικό μόριο (Ego non cognosco..., Tu mihi ipsi non credis...) ο λόγος είναι ο ίδιος: δίνεται έμφαση στη λέξη non, που θα έπαιρνε κανονικά το μόριο αν η ερώτηση ήταν ουδέτερη.
• Το Quin... taces; ισοδυναμεί ρητορικά με προτροπή («σιώπα!»), όχι με πραγματική ερώτηση.

Άσκηση III (σελ. 129)

Να μετατραπούν οι παρακάτω προτάσεις σε διμελείς ευθείες ερωτήσεις, όπως το παράδειγμα που ακολουθεί: Puer scribit. Puer legit. = Utrum scribit puer an legit; (και με τους άλλους δύο τρόπους). Mea vita felix est. Mea vita infelix est. Illa mater Pauli est. Illa soror Pauli est.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Σχηματίζουμε διμελή ερώτηση με τους τρεις ισοδύναμους τρόπους εισαγωγής: (1) utrum...an, (2) εγκλιτικό -ne στο πρώτο σκέλος...an, (3) χωρίς κανένα μόριο...an. Το κοινό στοιχείο (εδώ vita/mater Pauli) παραλείπεται στο β΄ σκέλος όταν εννοείται.

Απάντηση:

• Mea vita felix est. Mea vita infelix est. = (1) Utrum mea vita felix est an infelix; (2) Estne mea vita felix an infelix; (3) Est mea vita felix an infelix;
• Illa mater Pauli est. Illa soror Pauli est. = (1) Utrum illa mater Pauli est an soror; (2) Estne illa mater Pauli an soror; (3) Est illa mater Pauli an soror;

Πρόσεξε:

• Στο δεύτερο τρόπο το εγκλιτικό -ne προσαρτάται στο ρήμα του πρώτου σκέλους (est-ne).
• Στο τρίτο τρόπο δεν υπάρχει κανένα εισαγωγικό μόριο στο πρώτο σκέλος, μόνο το an στο δεύτερο.

Άσκηση IV (σελ. 130)

Να μετατραπούν οι παρακάτω προτάσεις σε ευθείες ερωτήσεις με το num ή το nonne ανάλογα με το περιεχόμενό τους. Deum ipsum vidisti. Vita nostra brevis est. Pacem amāmus. Bellum odimus (μισούμε).

Σκέψη / Μεθοδολογία: Επιλέγουμε nonne όταν το περιεχόμενο της πρότασης είναι κάτι που θεωρείται αληθές και περιμένουμε καταφατική απάντηση («ναι, έτσι είναι»)· επιλέγουμε num όταν θέλουμε να υπονοήσουμε αρνητική απάντηση. Και οι τέσσερις προτάσεις εκφράζουν γενικά αποδεκτές, θετικές διαπιστώσεις, άρα ταιριάζει το nonne (ρητορική ερώτηση που περιμένει «ναι»).

Απάντηση:

• Deum ipsum vidisti. = Nonne deum ipsum vidisti;
• Vita nostra brevis est. = Nonne vita nostra brevis est;
• Pacem amāmus. = Nonne pacem amāmus;
• Bellum odimus. = Nonne bellum odimus;

Πρόσεξε:

• Οι τέσσερις προτάσεις εκφράζουν καταστάσεις που ο ομιλητής θεωρεί αναμφισβήτητα αληθινές· γι' αυτό επιλέγεται σε όλες το nonne, που περιμένει καταφατική απάντηση.
• Το num θα ταίριαζε μόνο αν θέλαμε να δηλώσουμε αμφιβολία ή να υπονοήσουμε αρνητική απάντηση, κάτι που δεν αρμόζει σε αυτές τις γενικά αποδεκτές προτάσεις.

Άσκηση V (σελ. 130)

Να μεταφραστούν στα λατινικά οι παρακάτω προτάσεις: Μήπως δεν είναι δυστυχισμένα τα γερατειά; Αυτός είναι ο αδελφός σου ή ο φίλος σου;

Σκέψη / Μεθοδολογία: Η πρώτη πρόταση είναι απλή ερώτηση ολικής άγνοιας που περιμένει καταφατική απάντηση («μήπως δεν...», δηλ. είναι όντως δυστυχισμένα) → nonne + οριστική· «τα γερατειά» αποδίδεται με το ουσιαστικό senecta, -ae (ενικός στα λατινικά). Η δεύτερη είναι διμελής ερώτηση με utrum...an.

Απάντηση:

• Μήπως δεν είναι δυστυχισμένα τα γερατειά; = Nonne senecta infelix est;
• Αυτός είναι ο αδελφός σου ή ο φίλος σου; = Utrum is frater tuus est an amīcus;

Πρόσεξε:

• Το ελληνικό «τα γερατειά» (πληθυντικός) αποδίδεται στα λατινικά με ενικό ουσιαστικό (senecta, -ae), όπως ακριβώς στο κείμενο του μαθήματος (infelix senecta)· γι' αυτό το ρήμα μπαίνει σε ενικό (est).
• Στη διμελή ερώτηση δεν επαναλαμβάνεται το est στο β΄ σκέλος, αφού εννοείται από το πρώτο.