Κεφάλαιο XXV (25) – Πώς ένα σύκο στάθηκε αφορμή να καταστραφεί η Καρχηδόνα – Λύσεις Ασκήσεων (σελ. 38-39)

(Πηγή: Λατινικά τεύχος Β΄, Γ΄ Λυκείου, σελ. 38-39. Οι εκφωνήσεις είναι του σχολικού βιβλίου.)

Άσκηση I (σελ. 38)

Να αναγνωριστούν οι προστακτικές του κειμένου.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Εντοπίζουμε στο πρωτότυπο κείμενο όλους τους τύπους προστακτικής (ενεστώτα ή μέλλοντα, ενεργητικής ή παθητικής/αποθετικής φωνής, καθώς και τους τύπους απαγόρευσης nolite + απαρέμφατο).

Απάντηση:

• scitōte: προστακτική μέλλοντα, β΄ πληθυντικό, ενεργητική φωνή, του ελλειπτικού ρήματος scio.
• cavēte: προστακτική ενεστώτα, β΄ πληθυντικό, ενεργητική φωνή, του caveo.
• tutaminī: προστακτική ενεστώτα, β΄ πληθυντικό, του αποθετικού tutor.
• nolite (confīdĕre): προστακτική ενεστώτα, β΄ πληθυντικό, του nolo — εκφράζει απαγόρευση μαζί με το απαρέμφατο confīdĕre.
• deponite: προστακτική ενεστώτα, β΄ πληθυντικό, ενεργητική φωνή, του depono.
• credideritis (Neminem credideritis): υποτακτική παρακειμένου με απαγορευτική σημασία (ισοδύναμο προστακτικής/απαγόρευσης, με nemo αντί για ne).
• mementōte: προστακτική μέλλοντα, β΄ πληθυντικό, ενεργητική φωνή, του ελλειπτικού ρήματος memini.

Πρόσεξε:

• Τα scitōte και mementōte είναι προστακτικές ΜΕΛΛΟΝΤΑ (όχι ενεστώτα), γιατί τα scio και memini δε διαθέτουν δική τους προστακτική ενεστώτα.
• Το credideritis δεν είναι τυπικά προστακτική, αλλά υποτακτική παρακειμένου με απαγορευτική λειτουργία (ne + υποτ. παρακ. → nemo + υποτ. παρακ.).

Άσκηση II (σελ. 38)

Να συμπληρωθούν και να τονιστούν οι σωστοί τύποι της προστακτικής του ενεστώτα: (Tu)................................ mīhi, quid faciat dominus tuus! (dico) (Vos)................................ in cubiculum! (intro) (Tu)................................ quid fecerit Nasīca! (accipio) (Vos)................................ opibus urbis! (confīdo) (Vos)................................ rei publicae! (consulo) (Vos)................................ virtūtem Camilli! (imitor)

Σκέψη / Μεθοδολογία: Σχηματίζουμε τη β΄ ενικό ή β΄ πληθυντικό πρόσωπο προστακτικής ενεστώτα κάθε ρήματος· προσέχουμε τα ανώμαλα ρήματα (dico → dic, με αποκοπή του -e) και τα αποθετικά (imitor → imitāmini, παθητικός τύπος).

Απάντηση:

• (Tu) dic mihi, quid faciat dominus tuus!
• (Vos) intrāte in cubiculum!
• (Tu) accipe quid fecerit Nasīca!
• (Vos) confīdite opibus urbis!
• (Vos) consulite rei publicae!
• (Vos) imitāmini virtūtem Camilli!

Πρόσεξε:

• Το dico σχηματίζει ανώμαλα το β΄ ενικό προστακτικής: dic (όχι *dice), όπως και τα duc, fac.
• Το imitor είναι αποθετικό, άρα η προστακτική β΄ πληθυντικού έχει παθητικό τύπο (imitāmini) αλλά ενεργητική σημασία.

Άσκηση III (σελ. 38)

Να αναγνωριστούν γραμματικοί τύποι: ostendens, decerptam esse, consultūrum esse, consulueritis.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Αναγνωρίζουμε τον τύπο, τον χρόνο/φωνή και το ρήμα προέλευσης καθεμιάς λέξης.

Απάντηση:

• ostendens: ενεργητική μετοχή ενεστώτα, ονομαστική ενικού (αρσενικού), του ostendo.
• decerptam esse: απαρέμφατο παθητικού παρακειμένου (δηλώνει προτερόχρονο) του decerpo.
• consultūrum esse: απαρέμφατο ενεργητικής περιφραστικής συζυγίας (μέλλοντα, δηλώνει υστερόχρονο) του consulo.
• consulueritis: υποτακτική ενεργητικού παρακειμένου, β΄ πληθυντικό πρόσωπο, του consulo.

Πρόσεξε:

• Το consultūrum esse δηλώνει υστερόχρονο (μέλλουσα ενέργεια) σε σχέση με το ρήμα εξάρτησης credideritis — γι' αυτό χρησιμοποιείται η ενεργητική περιφραστική συζυγία, όχι απλό απαρέμφατο μέλλοντα.

Άσκηση IV (σελ. 38)

Να δικαιολογηθεί με βάση τους κανόνες της ακολουθίας ο χρόνος της πρότασης: quando... putētis (πλάγια ερώτηση).

Σκέψη / Μεθοδολογία: Εντοπίζουμε το ρήμα εξάρτησης (Interrogo, ενεστώτας = αρκτικός χρόνος) και τη χρονική σχέση της δευτερεύουσας πρότασης με αυτό.

Απάντηση: Το putētis είναι υποτακτική ενεστώτα γιατί εξαρτάται από αρκτικό χρόνο (Interrogo) και δηλώνει πράξη σύγχρονη με αυτόν.

• Το ρήμα εξάρτησης Interrogo είναι ενεστώτας, δηλαδή αρκτικός χρόνος.
• Η ενέργεια putētis («νομίζετε») είναι σύγχρονη με την ενέργεια του Interrogo (τη στιγμή που ρωτάει ο Κάτων, οι Συγκλητικοί ήδη νομίζουν κάτι).
• Άρα, σύμφωνα με τον κανόνα της ακολουθίας των χρόνων, μετά από αρκτικό χρόνο το σύγχρονο δηλώνεται με υποτακτική ΕΝΕΣΤΩΤΑ, όπως και συμβαίνει (putētis).

Πρόσεξε:

• Μην συγχέετε το «decerptam esse» (προτερόχρονο, εξαρτημένο απαρέμφατο μέσα στην πλάγια ερώτηση) με το putētis (κύριο ρήμα της πλάγιας ερώτησης, σύγχρονο ως προς το Interrogo).

Άσκηση V (σελ. 38)

Να αναγνωριστούν από συντακτική άποψη οι τύποι: decerptam esse, consultūrum esse, fuisse.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Εξετάζουμε από ποιο ρήμα εξαρτάται κάθε απαρέμφατο, ποιο είναι το υποκείμενό του και αν υπάρχει ετεροπροσωπία.

Απάντηση:

• decerptam esse: ειδικό απαρέμφατο, αντικείμενο του putētis· υποκείμενό του (σε αιτιατική, ετεροπροσωπία) είναι το εννοούμενο hanc fīcum.
• consultūrum esse: ειδικό απαρέμφατο, αντικείμενο του credideritis· υποκείμενό του (ετεροπροσωπία) είναι το neminem.
• fuisse: ειδικό απαρέμφατο (παρακειμένου, δηλώνει προτερόχρονο), αντικείμενο του mementōte· υποκείμενό του (ετεροπροσωπία) είναι το rem publicam.

Πρόσεξε:

• Και τα τρία απαρέμφατα παρουσιάζουν ετεροπροσωπία (το υποκείμενό τους διαφέρει από το υποκείμενο του ρήματος εξάρτησης), γι' αυτό μπαίνουν σε αιτιατική πτώση.

Άσκηση VI (σελ. 39)

Να μεταφραστούν στα λατινικά οι προτάσεις: Μην έχεις εμπιστοσύνη στα λόγια του! (verba) Κόψτε το σύκο από (ex + αφ.) το δέντρο!

Σκέψη / Μεθοδολογία: Για την απαγόρευση σε β΄ ενικό χρησιμοποιούμε noli + απαρέμφατο ενεστώτα· το confīdo συντάσσεται με δοτική (verbis). Για την προτροπή σε β΄ πληθυντικό χρησιμοποιούμε απλή προστακτική ενεστώτα (decerpo, γ΄ συζυγία → decerpite) + ex + αφαιρετική.

Απάντηση:

• Μην έχεις εμπιστοσύνη στα λόγια του! = Noli verbis eius confīdĕre!
• Κόψτε το σύκο από το δέντρο! = Ficum ex arbore decerpite!

Πρόσεξε:

• Το confīdo συντάσσεται με δοτική (verbis), όχι αιτιατική.
• Το decerpo ανήκει στην γ΄ συζυγία, άρα η προστακτική β΄ πληθυντικού είναι decerp-ite, με το βραχύ συνδετικό φωνήεν -i-.