Κεφάλαιο XLVII (47) – Ο Αύγουστος και η φιλαρέσκεια της κόρης του Ιουλίας – Λύσεις Ασκήσεων (σελ. 150)

(Πηγή: Λατινικά τεύχος Β΄, Γ΄ Λυκείου, σελ. 150. Οι εκφωνήσεις είναι του σχολικού βιβλίου.)

Άσκηση I (σελ. 150)

Να αναγνωριστούν οι ενδοιαστικές προτάσεις και οι προτάσεις του quominus και του quin που υπάρχουν στο κείμενο (εξάρτηση, εισαγωγή, εκφορά, ακολουθία των χρόνων).

Σκέψη / Μεθοδολογία: Εντοπίζουμε στο κείμενο τα ρήματα «αποτρέπω» (deterreo), «δεν αμφιβάλλω» (non dubito) και «φοβάμαι» (timeo) και τις προτάσεις που εξαρτώνται απ' αυτά, εξετάζοντας εισαγωγικό σύνδεσμο, έγκλιση/χρόνο και ακολουθία χρόνων.

Απάντηση: Τρεις προτάσεις: (1) quominus id faceret (πρόταση του quominus, εξαρτ. από deterrēre)· (2) quin calva esse nolis (πρόταση του quin, εξαρτ. από non dubito)· (3) ne istae te calvam faciant (ενδοιαστική, εξαρτ. από times).

Πρόσεξε:

• Το non dubito quin δε δηλώνει φόβο αλλά βεβαιότητα («δεν αμφιβάλλω ότι») — δεν πρέπει να ταξινομηθεί ως ενδοιαστική, παρόλο που εισάγεται με σύνδεσμο (quin) συγγενή με τις ενδοιαστικές.
• Το times εδώ εκφράζει φόβο μήπως ΣΥΜΒΕΙ κάτι δυσάρεστο, άρα εισάγεται σωστά με ne (όχι με ut).

Άσκηση II (σελ. 150)

Να μετατραπούν σε ενδοιαστικές προτάσεις του quominus και του quin οι παρακάτω κύριες προτάσεις (το ρήμα εξάρτησης υπάρχει στην παρένθεση): Proditor patriae est (vereor nē) Utilitati omnium consulit (recusābat quominus) Vir bonus est (non dubitābam quin)

Σκέψη / Μεθοδολογία: Κάθε κύρια πρόταση γίνεται δευτερεύουσα υποτακτική εξαρτημένη από το ρήμα της παρένθεσης, με τον κατάλληλο σύνδεσμο (ne για τον φόβο, quominus για την άρνηση, quin για την αμφιβολία με άρνηση) και τον χρόνο που επιβάλλει η ακολουθία.

Απάντηση:

• Proditor patriae est (vereor nē) = Vereor ne proditor patriae sit.
• Utilitati omnium consulit (recusābat quominus) = Recusābat quominus utilitati omnium consuleret.
• Vir bonus est (non dubitābam quin) = Non dubitābam quin vir bonus esset.

Πρόσεξε:

• Το recuso («αρνούμαι») εισάγει σταθερά quominus, ενώ ρήματα «αμφιβολίας με άρνηση» (non dubito) εισάγουν quin — μην τα συγχέετε.
• Ο παρατατικός των ρημάτων εξάρτησης (recusābat, dubitābam) είναι ιστορικός χρόνος, άρα επιβάλλει υποτακτική παρατατικού στη δευτερεύουσα, όχι ενεστώτα.

Άσκηση III (σελ. 150)

Να προσδιοριστεί το είδος των παρακάτω προτάσεων που εισάγονται με το ut: Gallo persuādet, ut epistulam ad Cicerōnem deferat (μάθ. XLV) Senātum coēgerat, ut Marius hostis iudicarētur (μάθ. XL) Tantus furor omnes invāserat, ut pugnārēre cupĕrent (μάθ. XXXVII) Aurum Manio Samnites attulērunt, ut eo uterētur (μάθ. XXXVI) Ita est, ut dicis. Ut legāti ad Caesarem venērunt, pacem petivērunt. Ut leges omnium salūtem singulōrum salūtī anteponunt, sic vir bonus utilitāti omnium consulit (μάθ. XLVI)

Σκέψη / Μεθοδολογία: Εξετάζουμε για κάθε πρόταση: (α) την έγκλιση/τρόπο εκφοράς, (β) το ρήμα ή τη λέξη εξάρτησης, και (γ) την ύπαρξη συσχετικού όρου στην κύρια πρόταση (π.χ. tantus, sic, ita).

Απάντηση: Βουλητική — Βουλητική — Επιρρηματική συμπερασματική — Τελική — Παραβολική — Χρονική — Παραβολική.

Πρόσεξε:

• Η διάκριση βουλητικής/τελικής εξαρτάται από το ρήμα εξάρτησης: persuadeo και cogo εισάγουν βουλητική, ενώ ρήμα κίνησης+σκοπός (attulerunt...ut) εισάγει τελική.
• Η επιρρηματική συμπερασματική αναγνωρίζεται πάντα από τον δεικτικό/ποσοτικό συσχετικό όρο στην κύρια πρόταση (tantus, tam, talis, tot κ.λπ.), εδώ tantus furor.

Άσκηση IV (σελ. 150)

Etsi... canos, utrum... calva: Να αναγνωριστούν οι προτάσεις.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Εξετάζουμε τον σύνδεσμο εισαγωγής και την έγκλιση εκφοράς κάθε πρότασης: το etsi εισάγει παραχωρητική πρόταση με οριστική· το utrum...an εισάγει διμελή πλάγια ερώτηση με υποτακτική.

Απάντηση: Etsi...canos: παραχωρητική πρόταση (οριστική). Utrum...calva: πλάγια ερώτηση διμελής (υποτακτική παρατατικού, εξαρτ. από interrogavit).

Πρόσεξε:

• Το etsi + οριστική δηλώνει γνήσια (πραγματική) παραχώρηση, σε αντίθεση με το etiamsi/quamvis + υποτακτική.
• Στην πλάγια ερώτηση το an αντιστοιχεί στο ελληνικό «ή» του δεύτερου σκέλους ερώτησης.

Άσκηση V (σελ. 150)

Voluit, mallet: Να γίνει χρονική αντικατάσταση (για την κλίση του volo, του nolo και του malo βλ. τη Γραμματική).

Σκέψη / Μεθοδολογία: Το voluit είναι οριστική παρακειμένου του volo, ενώ το mallet είναι υποτακτική παρατατικού του malo. Κλίνουμε το καθένα σε όλους τους χρόνους της ίδιας έγκλισης.

Απάντηση: voluit → vult, volēbat, volet, voluit, voluerat, voluerit. mallet → malit, mallet, maluerit, maluisset.

Πρόσεξε:

• Τα volo, nolo, malo δεν έχουν υποτακτική μέλλοντα.
• Το malo προέρχεται από συναίρεση του magis + volo· γι' αυτό ακολουθεί ακριβώς την κλίση του volo με μ- στη θέση του v-.

Άσκηση VI (σελ. 150)

Να μεταφραστούν στα λατινικά οι προτάσεις: Φοβάμαι μήπως δεν πει την αλήθεια (veritas, θ.) Τον εμπόδισα να φύγει (abeo)

Σκέψη / Μεθοδολογία: Για τον φόβο μήπως ΔΕΝ γίνει κάτι χρησιμοποιούμε vereor + ut (ή ne non) + υποτακτική ενεστώτα. Για το «εμποδίζω» χρησιμοποιούμε impedio + quominus (ή ne) + υποτακτική παρατατικού.

Απάντηση:

• Φοβάμαι μήπως δεν πει την αλήθεια = Vereor ut veritatem dicat. (ή: Vereor ne non veritatem dicat.)
• Τον εμπόδισα να φύγει = Eum impedivi ne abiret. (ή: Eum impedivi quominus abiret.)

Πρόσεξε:

• Στην πρώτη πρόταση το ut (όχι το ne) δηλώνει φόβο μήπως ΔΕΝ συμβεί κάτι — αντίστροφη λογική από τη συνηθισμένη χρήση του ut.
• Το impedio δέχεται εναλλακτικά ne ή quominus· και οι δύο λύσεις είναι αποδεκτές.