Κεφάλαιο XXI (21) – Πώς πήρε το όνομά του το Pisaurum – Λύσεις Ασκήσεων (σελ. 14)

(Πηγή: Λατινικά τεύχος Β΄, Γ΄ Λυκείου, σελ. 14. Οι εκφωνήσεις είναι του σχολικού βιβλίου.)

Άσκηση I (σελ. 14)

Να μετατραπούν οι προτάσεις που έχουν πλάγια γράμματα σε μετοχικές με απόλυτη αφαιρετική· να δηλωθεί το ποιητικό αίτιο όπου χρειάζεται. Π.χ.: Galli urbem occupavērunt; Rōmāni discessērunt = Urbe occupātā a Gallis Rōmāni discessērunt. Galli pecuniam acceperunt, Galli abierunt (accipio -cēpi, -ceptum, -cipĕre, 3) Galli legiones deleverunt; Galli urbem Romam everterunt. Camillus Gallos interemit; Camillus aurum recepit. (interimo, -ēmi, -emptum, -imĕre, 3) Antōnius Catilīnam vicit; Rōma servata est. (vinco, vici, victum, vincĕre, 3) Miles pedes animadvertit; Miles Claudium extraxit (animadverto, -verti, -versum, -vertĕre, 3) Hercules Cacum interfecit; Incolae Herculem honoravērunt (interficio, -fēci, -fectum, -ficĕre, 3)

Σκέψη / Μεθοδολογία: Η πρόταση με πλάγια γράμματα μετατρέπεται σε απόλυτη αφαιρετική: το αντικείμενό της γίνεται υποκείμενο της αφαιρετικής (αφαιρετική πτώση), και το ρήμα γίνεται μετοχή παθητικού παρακειμένου, ομοιόπτωτη με αυτό. Το ποιητικό αίτιο (a/ab + αφαιρετική) δηλώνεται μόνο όταν το υποκείμενο της απόλυτης αφαιρετικής διαφέρει από το υποκείμενο της κύριας πρότασης· όταν τα δύο υποκείμενα ταυτίζονται, το ποιητικό αίτιο παραλείπεται ως αυτονόητο.

Απάντηση:

• Galli pecuniam acceperunt, Galli abierunt = Pecuniā acceptā, Galli abiērunt.
• Galli legiones deleverunt; Galli urbem Romam everterunt = Legiōnibus deletis, Galli urbem Romam everterunt.
• Camillus Gallos interemit; Camillus aurum recepit = Gallis interemptis, Camillus aurum recepit.
• Antōnius Catilīnam vicit; Rōma servata est = Catilīnā victā ab Antōnio, Rōma servāta est.
• Miles pedes animadvertit; Miles Claudium extraxit = Pedibus animadversis, miles Claudium extraxit.
• Hercules Cacum interfecit; Incolae Herculem honoravērunt = Cāco interfectō ab Hercule, incolae Herculem honorāvērunt.

Πρόσεξε:

• Το ποιητικό αίτιο μπαίνει ΜΟΝΟ όταν τα δύο υποκείμενα (της απόλυτης αφαιρετικής και της κύριας πρότασης) είναι διαφορετικά (π.χ. Antōnius/Rōma, Hercules/incolae)· όταν ταυτίζονται, παραλείπεται.
• Η μετοχή συμφωνεί σε πτώση, αριθμό και γένος με το ουσιαστικό της απόλυτης αφαιρετικής (π.χ. legiōnibus deletis, pedibus animadversis — αφαιρετική πληθυντικού).

Άσκηση II (σελ. 14)

Να μετατραπούν οι προτάσεις που έχουν πλάγια γράμματα, στην ιδιόμορφη απόλυτη αφαιρετική π.χ. Brennus dux Gallōrum erat. Galli Rōmam everterunt = Brenno duce Galli Rōmam everterunt. Cicero et Antōnius consules erant. Catilīna contra patriam coniurāvit. Caesar imperātor erat. Bellum Gallicum gestum est. Cato (-ōnis) vivus erat. Bellum cum Persis gestum est. Juno (-ōnis) invita erat. Aenēas in Italiam navigāvit (invitus αντίθετος, παρά τη θέληση) Pater inscius erat. Filius domo abiit (inscius αυτός που δε γνωρίζει)

Σκέψη / Μεθοδολογία: Στην ιδιόμορφη απόλυτη αφαιρετική δεν υπάρχει μετοχή, επειδή η λατινική δε διαθέτει μετοχή ενεστώτα του sum· το «υποκείμενο» της πρότασης που περιέχει το sum μπαίνει σε αφαιρετική, και το κατηγορούμενό του (ουσιαστικό αξιώματος ή επίθετο) συμφωνεί μαζί του στην ίδια πτώση.

Απάντηση:

• Cicerōne et Antōnio consulibus, Catilīna contra patriam coniurāvit.
• Caesare imperātōre, bellum Gallicum gestum est.
• Catōne vivō, bellum cum Persis gestum est.
• Iunōne invitā, Aenēas in Italiam navigāvit.
• Patre insciō, filius domō abiit.

Πρόσεξε:

• Δεν υπάρχει καμία μετοχή σε αυτόν τον τύπο απόλυτης αφαιρετικής, ακριβώς επειδή δεν υπάρχει στα λατινικά μετοχή ενεστώτα του sum.
• Το κατηγορούμενο/ουσιαστικό αξιώματος συμφωνεί σε πτώση με το υποκείμενο (consulibus πληθυντικός, γιατί το υποκείμενο είναι δύο πρόσωπα, Cicero et Antōnius).

Άσκηση III (σελ. 14)

Να χαρακτηρίσουν από συντακτική άποψη όλες οι μετοχές του κειμένου (αιτιολογικές, χρονικές κτλ.· βλ. το προηγούμενο μάθημα).

Σκέψη / Μεθοδολογία: Εντοπίζουμε όλες τις μετοχές του πρωτότυπου κειμένου και εξετάζουμε την πτώση, το γένος/αριθμό με το οποίο συμφωνούν (ή αν είναι απόλυτη αφαιρετική) και τη λογική τους σχέση (χρόνος, αιτία κ.λπ.) με την κύρια πράξη.

Απάντηση:

• deletis (legiōnibus deletis): αφαιρετική απόλυτη, χρονική μετοχή ('αφού καταστράφηκαν').
• divisam (praedam...divisam): επιθετική μετοχή, ομοιόπτωτος προσδιορισμός στο praedam (αιτιατική).
• abeuntes (Gallos...abeuntes): επιρρηματική (χρονική) μετοχή, συνημμένη στο αντικείμενο Gallos (αιτιατική).
• interceptis (quibus interceptis): αφαιρετική απόλυτη, χρονική μετοχή ('αφού εξολοθρεύτηκαν').
• rogātus (unde...rogātus reversus est): επιρρηματική (χρονική/εναντιωματική) μετοχή, συνημμένη στο εννοούμενο υποκείμενο Camillus (ονομαστική).

Πρόσεξε:

• Η απόλυτη αφαιρετική (deletis, interceptis) δεν έχει κανένα ομοιόπτωτο όρο στην πρόταση, ενώ η επιθετική/επιρρηματική μετοχή (divisam, abeuntes, rogātus) συμφωνεί πάντα με κάποιον όρο της πρότασης.

Άσκηση IV (σελ. 14)

Να μεταφραστούν στα λατινικά οι προτάσεις: Αφού έσφαξε τα βόδια στη σπηλιά (αφ. απόλυτη), ο Κάκος κρύφτηκε (me abdo) Αφού νίκησε τους Γαλάτες, ο Κάμιλλος ξαναγύρισε στην εξορία.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Χρησιμοποιούμε απόλυτη αφαιρετική με παθητική μετοχή παρακειμένου για το χρονικό «αφού»: το αντικείμενο της ενεργητικής πρότασης (bovēs, Gallos) γίνεται υποκείμενο σε αφαιρετική, το ρήμα γίνεται μετοχή παθητικού παρακειμένου (caesis, victis). Το ποιητικό αίτιο παραλείπεται, αφού το υποκείμενο της απόλυτης αφαιρετικής ταυτίζεται με το υποκείμενο της κύριας πρότασης.

Απάντηση:

• Αφού έσφαξε τα βόδια στη σπηλιά, ο Κάκος κρύφτηκε = Bōbus in spēluncā caesis, Cacus se abdidit.
• Αφού νίκησε τους Γαλάτες, ο Κάμιλλος ξαναγύρισε στην εξορία = Gallis victis, Camillus in exilium rediit.

Πρόσεξε:

• Το ουσιαστικό bos, bovis σχηματίζει την αφαιρετική πληθυντικού ανώμαλα: bōbus (ή bubus).
• Και στις δύο προτάσεις παραλείπεται το ποιητικό αίτιο, γιατί το υποκείμενο της απόλυτης αφαιρετικής (Κάκος/Κάμιλλος) ταυτίζεται με το υποκείμενο της κύριας πρότασης.