Κεφάλαιο XXIV (24) – Το πάθημα ενός ψεύτη – Λύσεις Ασκήσεων (σελ. 32)

(Πηγή: Λατινικά τεύχος Β΄, Γ΄ Λυκείου, σελ. 32. Οι εκφωνήσεις είναι του σχολικού βιβλίου.)

Άσκηση I (σελ. 32)

Να συμπληρωθούν οι σωστοί τύποι της υποτακτικής του παρακειμένου (ενεργητικού και παθητικού). Προσοχή στον τονισμό! Rogat Paulus, quid ancilla................................. (dico) Rogat Paulus, quid nos .................................... (facio) Rogat Paulus, quid ego .................................... (respondeo) Rogat Paulus, quid tu...................................... (audio) Rogat Paulus, quid illi.................................... (paro) Rogat Paulus, num (αν) Arria............................... (egredior) Rogat Paulus, num Paetus Rōmam............................. (trahor) Rogat Paulus, num vos domi................................ (sum)

Σκέψη / Μεθοδολογία: Το ρήμα εξάρτησης Rogat είναι αρκτικού χρόνου, άρα η δευτερεύουσα πρόταση εκφράζει προτερόχρονο με υποτακτική παρακειμένου. Σχηματίζουμε τον τύπο κάθε ρήματος (ενεργητικό, παθητικό ή αποθετικό) στο ζητούμενο πρόσωπο.

Απάντηση:

• Rogat Paulus, quid ancilla dixerit.
• Rogat Paulus, quid nos fecerimus.
• Rogat Paulus, quid ego responderim.
• Rogat Paulus, quid tu audiveris.
• Rogat Paulus, quid illi paraverint.
• Rogat Paulus, num Arria egressa sit.
• Rogat Paulus, num Paetus Rōmam tractus sit.
• Rogat Paulus, num vos domi fueritis.

Πρόσεξε:

• Το αποθετικό egredior σχηματίζει την υποτακτική παρακειμένου περιφραστικά: egressa sit (όχι *egressierit).
• Το paro στην παθητική φωνή δίνει επίσης περιφραστικό τύπο: tractus sit (για το trahor).

Άσκηση II (σελ. 32)

Να συμπληρωθούν οι σωστοί τύποι της υποτακτικής του υπερσυντελίκου (ενεργητικού και παθητικού). Προσοχή στον τονισμό! Rogābat Paulus, quid ancilla............... (dico) Rogābat Paulus, quid nos................... (facio) Rogābat Paulus, quid ego................... (respondeo) Rogābat Paulus, quid tu..................... (audio) Rogābat Paulus, quid illi.................. (paro) Rogābat Paulus, num (αν) Arria............. (egredior) Rogābat Paulus, num Paetus Rōmam........... (trahor) Rogābat Paulus, num vos domi............... (sum)

Σκέψη / Μεθοδολογία: Το ρήμα εξάρτησης Rogābat είναι ιστορικού χρόνου, άρα η δευτερεύουσα πρόταση εκφράζει προτερόχρονο με υποτακτική υπερσυντελίκου (αντί παρακειμένου, όπως στην προηγούμενη άσκηση).

Απάντηση:

• Rogābat Paulus, quid ancilla dixisset.
• Rogābat Paulus, quid nos fecissēmus.
• Rogābat Paulus, quid ego respondissem.
• Rogābat Paulus, quid tu audivisses.
• Rogābat Paulus, quid illi paravissent.
• Rogābat Paulus, num Arria egressa esset.
• Rogābat Paulus, num Paetus Rōmam tractus esset.
• Rogābat Paulus, num vos domi fuissētis.

Πρόσεξε:

• Η αλλαγή Rogat → Rogābat (αρκτικός → ιστορικός χρόνος) μετατρέπει την υποτακτική παρακειμένου της άσκησης Ι σε υποτακτική υπερσυντελίκου εδώ — καθαρή εφαρμογή της ακολουθίας των χρόνων.
• Η παθητική/αποθετική υποτακτική υπερσυντελίκου σχηματίζεται περιφραστικά με essem: egressa esset, tractus esset.

Άσκηση III (σελ. 32)

Να αντικατασταθούν οι απόλυτες αφαιρετικές από τον ιστορικό cum με υποτακτική του υπερσυντελίκου π.χ. Caco interfecto Hercules ex Italiā discessit: Cum Hercules Cacum interfecisset, ex Italiā discessit. Deletis legionibus Galli Rōmam everterunt. Gallis interceptis Camillus aurum recepit. Pedibus animadversis miles Claudium extrāxit. Catilīnā victō Antōnius urbem servāvit.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Η παθητική απόλυτη αφαιρετική μετατρέπεται σε ενεργητική πρόταση εισαγόμενη με τον ιστορικό cum: το εννοούμενο ή δηλωμένο ποιητικό αίτιο της μετοχής γίνεται υποκείμενο του ρήματος (σε υποτακτική υπερσυντελίκου, γιατί δηλώνει προτερόχρονο ως προς την κύρια πρόταση), ενώ το υποκείμενο της απόλυτης αφαιρετικής γίνεται αντικείμενο.

Απάντηση:

• Deletis legionibus Galli Rōmam everterunt = Cum Galli legiōnes delēvissent, Rōmam everterunt.
• Gallis interceptis Camillus aurum recepit = Cum Camillus Gallos intercēpisset, aurum recepit.
• Pedibus animadversis miles Claudium extrāxit = Cum miles pedes animadvertisset, Claudium extrāxit.
• Catilīnā victō Antōnius urbem servāvit = Cum Antōnius Catilīnam vicisset, urbem servāvit.

Πρόσεξε:

• Ο ιστορικός cum παίρνει πάντα υποτακτική (εδώ υπερσυντελίκου, γιατί η πράξη προηγείται χρονικά της κύριας πρότασης), ποτέ οριστική.
• Το υποκείμενο της νέας cum-πρότασης είναι το (δηλωμένο ή εννοούμενο) ποιητικό αίτιο της αρχικής απόλυτης αφαιρετικής, ακριβώς όπως στο πρότυπο παράδειγμα (Caco interfecto → Cum Hercules Cacum interfecisset).

Άσκηση IV (σελ. 32)

Να δικαιολογηθεί ο χρόνος των προτάσεων του κειμένου quid... fecerit και quid... responderit με βάση τους κανόνες της ακολουθίας.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Εντοπίζουμε το ρήμα εξάρτησης κάθε πλάγιας ερώτησης και εξετάζουμε αν είναι αρκτικού ή ιστορικού χρόνου, καθώς και τη χρονική σχέση (σύγχρονο/προτερόχρονο/υστερόχρονο) της δευτερεύουσας ως προς αυτό.

Απάντηση: Και οι δύο προτάσεις εξαρτώνται από αρκτικό χρόνο (accipe, vis) και δηλώνουν προτερόχρονο· γι' αυτό εκφέρονται με υποτακτική παρακειμένου (fecerit, responderit), σύμφωνα με τον κανόνα της ακολουθίας των χρόνων.

• quid... Nasīca fecerit: εξαρτάται από το Accipe (προστακτική ενεστώτα = αρκτικός χρόνος)· η ενέργεια του fecerit προηγείται χρονικά του accipe, άρα δηλώνει προτερόχρονο ως προς αρκτικό χρόνο εξάρτησης → υποτακτική παρακειμένου.
• quid Nasīca responderit: εξαρτάται από το Visne scire (vis = ενεστώτας = αρκτικός χρόνος)· η απάντηση του Nasīca προηγείται του ερωτήματος 'θέλεις να μάθεις', άρα και εδώ προτερόχρονο ως προς αρκτικό χρόνο εξάρτησης → υποτακτική παρακειμένου.

Πρόσεξε:

• Η προστακτική ενεστώτα (accipe) λογίζεται αρκτικός χρόνος για τους σκοπούς της ακολουθίας των χρόνων, όπως και το vis (ενεστώτας οριστικής).