Να μετατραπεί η ενεργητική σύνταξη σε παθητική και να δηλωθεί το ποιητικό αίτιο: Antōnius sociōs Catilīnae deprehendit (πρκ.) Socii Catilīnae ........................ Antōnius Catilīnam proelio vicit Catilīna ........................ Ego pastōrem improbum vi prohibui Pastor ........................ Tu bovum mugitum audivisti Bovum mugitus ........................ Vos boves in speluncam traxistis Boves ........................ Incolae Hercules honoravērunt Hercules ........................

Σκέψη / Μεθοδολογία: Το ενεργητικό υποκείμενο γίνεται ποιητικό αίτιο (a/ab + αφαιρετική, αφού είναι σε όλες τις προτάσεις έμψυχο), το ενεργητικό αντικείμενο γίνεται υποκείμενο του παθητικού ρήματος στην ονομαστική, και το ρήμα μπαίνει στον αντίστοιχο περιφραστικό παθητικό παρακείμενο (μτχ. παθ. παρακ. + sum, βλ. Γραμματική §1), σε συμφωνία με το νέο υποκείμενο.

Απάντηση:

Antōnius sociōs Catilīnae deprehendit = Socii Catilīnae ab Antōnio deprehensi sunt.
Antōnius Catilīnam proelio vicit = Catilīna ab Antōnio proelio victus est.
Ego pastōrem improbum vi prohibui = Pastor improbus a me vi prohibitus est.
Tu bovum mugitum audivisti = Bovum mugitus a te audītus est.
Vos boves in speluncam traxistis = Boves a vobis in speluncam tracti sunt.
Incolae Herculem honoravērunt = Hercules ab incolis honorātus est.

Πρόσεξε:

Οι προσωπικές αντωνυμίες (ego, tu, vos) ως ποιητικό αίτιο γίνονται a me, a te, a vobis — πάντα με πρόθεση a/ab, αφού είναι έμψυχα.
Το ρήμα (περιφραστικός παρακείμενος) συμφωνεί σε πρόσωπο-αριθμό-γένος με το ΝΕΟ υποκείμενο, π.χ. socii (πληθ.) → deprehensi sunt, όχι deprehensus est.

Άσκηση II (σελ. 139)

Να μετατραπεί η σύνταξη της πρότασης σε απαρεμφατική ως ρήμα της εξάρτησης ενν.: (Sallustius) tradit... Catilīnam improbi viri consecuti sunt = Catilīna ex urbe expulsus est = Socii Catilīnae deprehensi sunt et strangulāti sunt = Catilīna ab Antōnio victus est = Catilīna ab Antōnio interfectus est =

Σκέψη / Μεθοδολογία: Κρατάμε το αρχικό υποκείμενο σε αιτιατική (ετεροπροσωπία, αφού το νοούμενο υποκείμενο του tradit είναι ο Sallustius) και μετατρέπουμε το ρήμα σε απαρέμφατο παρακειμένου: για το αποθετικό consequor → ενεργητικής μορφής-σημασίας απαρέμφατο consecutos esse· για τα κανονικά παθητικά ρήματα → αιτιατική μτχ. παθ. παρακ. + esse (Γραμματική §2).

Απάντηση:

Catilīnam improbi viri consecuti sunt = Sallustius tradit improbos viros Catilinam consecutos esse.
Catilīna ex urbe expulsus est = Sallustius tradit Catilinam ex urbe expulsum esse.
Socii Catilīnae deprehensi sunt et strangulāti sunt = Sallustius tradit socios Catilinae deprehensos et strangulatos esse.
Catilīna ab Antōnio victus est = Sallustius tradit Catilinam ab Antonio victum esse.
Catilīna ab Antōnio interfectus est = Sallustius tradit Catilinam ab Antonio interfectum esse.

Πρόσεξε:

Στην πρώτη πρόταση το consequor είναι αποθετικό: το απαρέμφατο παρακειμένου έχει παθητική ΜΟΡΦΗ αλλά ενεργητική ΣΗΜΑΣΙΑ (consecutos esse = ότι ακολούθησαν), και το υποκείμενό του (improbos viros) παραμένει σε αιτιατική, ενώ το Catilinam είναι το αντικείμενο του απαρεμφάτου.
Στις υπόλοιπες προτάσεις το αρχικό υποκείμενο (Catilina, socii) γίνεται αιτιατική-υποκείμενο του απαρεμφάτου, ενώ ο ποιητικός προσδιορισμός (ab Antonio) παραμένει αμετάβλητος.

Άσκηση III (σελ. 140)

Να σχηματιστούν οι υπερθετικοί των επιθέτων: ingens, timidus, turpis.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Εφαρμόζουμε τον κανόνα της Γραμματικής (§3): αφαιρούμε την κατάληξη της γενικής ενικού του θετικού (-is για τρίκλιτα όπως ingens/turpis, καμία επιπλέον αφαίρεση χρειάζεται για τα κανονικά δευτερόκλιτα όπως timidus) και προσθέτουμε -issimus, -issima, -issimum στη ρίζα.

Απάντηση:

ingens, ingentis (ρ. ingent-) → ingentissimus, -a, -um
timidus, -a, -um (ρ. timid-) → timidissimus, -a, -um
turpis, -is, -e, γεν. turpis (ρ. turp-) → turpissimus, -a, -um

Πρόσεξε:

Το ingens είναι τρίκλιτο μονοκατάληκτο επίθετο (ίδια κατάληξη για αρσ./θηλ., γεν. -entis)· η ρίζα του υπερθετικού βγαίνει από τη γενική (ingent-), όχι από την ονομαστική.
Ο τύπος ingentissimus σχηματίζεται κανονικά με βάση τον μορφολογικό κανόνα, αν και σπάνια απαντά στην κλασική πεζογραφία.

Άσκηση IV (σελ. 140)

Να μεταφραστούν στα λατινικά οι προτάσεις: Οι Ρωμαίοι πολέμησαν (proelior) γενναία (fortiter) Ο Σαλλούστιος παραδίδει ότι οι συνωμότες (coniurāti) παραδόθηκαν (trado + δοτ.) στους υπάτους.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Στην πρώτη πρόταση χρησιμοποιούμε το αποθετικό proelior στον παρακείμενο ενεργητικής σημασίας. Στη δεύτερη ακολουθούμε το πρότυπο tradit + ειδικό απαρέμφατο παρακειμένου (Γραμματική §2): το coniurāti γίνεται υποκείμενο-αιτιατική του απαρεμφάτου traditos esse, ενώ το trado διατηρεί τη δοτική του αποδέκτη (consulibus).

Απάντηση:

Rōmāni fortiter proeliāti sunt.
Sallustius tradit coniurātos consulibus traditos esse.

Πρόσεξε:

proelior είναι αποθετικό ρήμα α΄ συζυγίας: ο παρακείμενος proeliāti sunt έχει παθητική μορφή αλλά ενεργητική σημασία («πολέμησαν»), όπως και το consequor στην άσκηση ΙΙ.
Το trado, όταν σημαίνει «παραδίδω κάποιον σε κάποιον», συντάσσεται με δοτική του προσώπου (consulibus) — η δοτική αυτή διατηρείται αμετάβλητη και στο απαρέμφατο παρακειμένου (traditos esse consulibus).

Προηγούμενο Στοιχείο

Επιστροφή στην Ενότητα

Επόμενο Στοιχείο