Κεφάλαιο XXVII (27) – Το πνεύμα ωριμάζει όπως οι καρποί – Λύσεις Ασκήσεων (σελ. 49-50)

(Πηγή: Λατινικά τεύχος Β΄, Γ΄ Λυκείου, σελ. 49-50. Οι εκφωνήσεις είναι του σχολικού βιβλίου.)

Άσκηση I (σελ. 49)

Να αναγνωριστούν όλα τα επίθετα συγκριτικού βαθμού του κειμένου.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Διατρέχουμε το κείμενο και εντοπίζουμε όλους τους τύπους σε -ior/-ius, ανεξάρτητα από το αν είναι ομαλοί ή ανώμαλοι συγκριτικοί.

Απάντηση: minor — duriora — acerbiora — meliora.

Πρόσεξε:

• Το minor και το meliora είναι ανώμαλοι (υποθετικοί) συγκριτικοί (του parvus και του bonus αντίστοιχα), ενώ τα duriora/acerbiora είναι ομαλοί σχηματισμοί.

Άσκηση II (σελ. 49)

poma acerbiora: να κλιθούν μαζί και στους δύο αριθμούς.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Το pomum -i (ουδ., β΄ κλίση) κλίνεται κανονικά, ενώ το acerbius/-a/-um (συγκρ. του acerbus, τριτόκλιτο) ακολουθεί την κλίση του συγκριτικού βαθμού (αφ. εν. σε -e, γεν. πληθ. σε -um, ονομ./αιτ./κλητ. πληθ. ουδ. σε -a).

Απάντηση:

• Ενικός: Ονομ. pomum acerbius | Γεν. pomi acerbioris | Δοτ. pomo acerbiori | Αιτ. pomum acerbius | Κλητ. pomum acerbius | Αφ. pomo acerbiore.
• Πληθυντικός: Ονομ. poma acerbiora | Γεν. pomōrum acerbiorum | Δοτ. pomis acerbioribus | Αιτ. poma acerbiora | Κλητ. poma acerbiora | Αφ. pomis acerbioribus.

Πρόσεξε:

• Το ουσιαστικό pomum κλίνεται κανονικά κατά τη β΄ κλίση ουδετέρων, ενώ το επίθετο acerbius κλίνεται κατά τα ειδικά χαρακτηριστικά του συγκριτικού βαθμού (γεν. πληθ. -um, όχι -ium).

Άσκηση III (σελ. 49)

Να συμπληρωθούν τα κενά με τον κατάλληλο τύπο του παραθετικού ή το επίρρημα από τα επίθετα που βρίσκονται σε παρένθεση: Apud antiquos Rōmānos concordia........ sed........ avaritia erat (magnus, parvus) (μάθ. IV) Puer........ quievit, libenter cibum sumpsit (bonus, επίρρ.) (μάθ. XXIII) Catilina fuit........ generis vir sed ingenii........ (nobilis, parvus) (μάθ. XIX) Id esse........ putēmus, quod est........ (bonus, rectus) (μάθ. XXII) Claudius properavit ad solārium........ (prope) (μάθ. XX) Ea puella nihil erat........, nihil........ (festivus, amabilis) (μάθ. XXVI)

Σκέψη / Μεθοδολογία: Σε κάθε πρόταση εντοπίζουμε αν ζητείται συγκριτικός, υπερθετικός βαθμός επιθέτου/επιρρήματος ή γενική της ιδιότητας, με βάση το νόημα και τη σύνταξη κάθε πρότασης, ανακαλώντας τα αντίστοιχα γνωστά χωρία των προηγούμενων μαθημάτων.

Απάντηση:

• Apud antiquos Rōmānos concordia maxima sed minima avaritia erat (υπερθετικοί θηλ. εν., ανώμαλοι, του magnus/parvus).
• Puer bene quievit, libenter cibum sumpsit (θετικός βαθμός επιρρήματος bene < bonus).
• Catilina fuit nobilis generis vir sed ingenii parvi (γενική της ιδιότητας: nobilis γεν. εν. i-stem ίδιος τύπος με ονομ.· parvus γεν. εν. parvi).
• Id esse optimum putēmus, quod est rectissimum (υπερθετικοί ουδ. εν.: optimum ανώμαλο του bonus, rectissimum ομαλό του rectus).
• Claudius properavit ad solārium propius (συγκριτικός βαθμός του επιρρήματος prope).
• Ea puella nihil erat festivius, nihil amabilius (συγκριτικοί ουδ. εν., ομαλοί, του festivus/amabilis — ακριβώς όπως στο κείμενο του μαθ. XXVI).

Πρόσεξε:

• Το nobilis είναι τριτόκλιτο μονοκατάληκτο i-stem επίθετο· η γενική ενικού (nobilis) έχει την ΙΔΙΑ μορφή με την ονομαστική — δεν αλλάζει κατάληξη.
• Το prope ως επίρρημα σχηματίζει ανώμαλο συγκριτικό propius και υπερθετικό proxime.
• Η τελευταία πρόταση επαναλαμβάνει ακριβώς τη φράση του κειμένου του μαθ. XXVI (nihil festivius, nihil amabilius).

Άσκηση IV (σελ. 49)

Να αναγνωριστούν οι γραμματικοί τύποι lēgit (διαφορά από το lĕgit)· και idem.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Οι δύο τύποι lēgit/lĕgit είναι γραφικά ίδιοι αλλά διαφέρουν στην ποσότητα του -e- και επομένως στον χρόνο και στη σημασία: lēgit (μακρό e) είναι γ΄ ενικό οριστικής παρακειμένου («διάβασε»), ενώ lĕgit (βραχύ e) είναι γ΄ ενικό οριστικής ενεστώτα («διαβάζει»). Το idem είναι δεικτική/ταυτοτική αντωνυμία, σύνθετη από το is, ea, id + το αναλλοίωτο επίθημα -dem.

Απάντηση:

• lēgit (μακρό -e-): γ΄ ενικό πρόσωπο οριστικής παρακειμένου ενεργ. φωνής του lego, legi, lectum, legĕre, 3 = «διάβασε» (θέμα παρακειμένου lēg-).
• lĕgit (βραχύ -e-): γ΄ ενικό πρόσωπο οριστικής ενεστώτα ενεργ. φωνής του ίδιου ρήματος = «διαβάζει» (θέμα ενεστώτα lĕg-).
• idem: ονομαστική ενικού αρσενικού γένους της δεικτικής/ταυτοτικής αντωνυμίας idem, eadem, idem (= is, ea, id + -dem) = «ο ίδιος».

Πρόσεξε:

• Η διάκριση lēgit/lĕgit στηρίζεται αποκλειστικά στην ποσότητα (χρόνο προφοράς) του φωνήεντος -e-, όχι στη γραφή, που είναι ίδια.
• Το idem κλίνεται σε όλα τα γένη και πτώσεις προσθέτοντας το άκλιτο -dem στο is, ea, id (με μικρές φωνητικές τροποποιήσεις, π.χ. eundem, όχι *eumdem).

Άσκηση V (σελ. 49)

Να μεταφραστούν στα λατινικά οι προτάσεις: Ο Πακούβιος ήταν μεγαλύτερος στην ηλικία από τον Άκκιο. Οι τραγωδίες μου θα είναι καλύτερες από αυτήν (haec).

Σκέψη / Μεθοδολογία: Χρησιμοποιούμε την έκφραση maior natu («μεγαλύτερος στην ηλικία», βλ. παρατήρηση 2) με β΄ όρο σύγκρισης είτε σε quam + ονομαστική είτε σε αφαιρετική. Στη δεύτερη πρόταση χρησιμοποιούμε τον ανώμαλο συγκριτικό melior -ius σε μέλλοντα (erunt) του sum, με β΄ όρο τη δεικτική αντωνυμία haec.

Απάντηση:

• Pacuvius maior natu erat quam Accius. / Pacuvius maior natu erat Accio.
• Tragoediae meae meliores erunt quam haec. / Tragoediae meae meliores erunt hac.

Πρόσεξε:

• Το natu είναι αφαιρετική της αναφοράς (αφαιρετική του σεβαστού ή αναφορικού προσδιορισμού) και συνοδεύει πάντα τα maior/minor σε αυτή τη σταθερή έκφραση.
• Στη δεύτερη πρόταση ο β΄ όρος με αφαιρετική (hac) συμφωνεί σε γένος-αριθμό με το ουσιαστικό στο οποίο αναφέρεται (tragoedia, θηλ. εν.), ΟΧΙ με το tragoediae (πληθ.).