Αναγνωρίστε τις παρακάτω χρονικές προτάσεις. Cum in venātiōnibus eris, pugillāres apporta (μάθ. VIII) Ubi in Italiā fuit, copias Rōmānōrum profligāvit (μάθ. XI) Ut domum rediit, filia ad eum cucurrit (μάθ. XII) Vix animum sollicitum somno dederat, cum repente apparuit species (μάθ. XIV) Cum civitas bellum gerit, magistratus creantur (μάθ. XV) Postquam bovum vestigia vidit, gregem amovēre coepit (μάθ. XVIII) Cum illa cubiculum intraverat, filium vivere simulabat (μάθ. XXIII) Cum lacrimae suae vincerent, egrediebātur (μάθ. XXIII) Cum Nasica ad Ennium venisset, ancilla dixit eum domi non esse (μάθ. XXIV) Cum Africānus in Literno esset, praedōnes ad eum venērunt (μάθ. XXXIV)

Σκέψη / Μεθοδολογία: Για κάθε πρόταση εντοπίζουμε τον εισαγωγικό σύνδεσμο, την έγκλιση και τον χρόνο του ρήματος, και κατατάσσουμε τη χρονική σχέση ή, για το cum, το είδος του (καθαρά χρονικός με οριστική, επαναληπτικός, αντίστροφος, ή ιστορικός/διηγηματικός με υποτακτική).

Απάντηση:

Cum in venātiōnibus eris: cum + οριστική μέλλοντα, καθαρά χρονική σχέση.
Ubi...fuit: ubi + οριστική παρακειμένου, προτερόχρονη σχέση.
Ut...rediit: ut + οριστική παρακειμένου, προτερόχρονη σχέση.
Vix...cum repente apparuit: cum + οριστική παρακειμένου, αντίστροφος cum.
Cum civitas...gerit: cum + οριστική ενεστώτα, επαναληπτικός cum.
Postquam...vidit: postquam + οριστική παρακειμένου, προτερόχρονη σχέση.
Cum illa...intraverat: cum + οριστική υπερσυντελίκου, επαναληπτικός cum στο παρελθόν.
Cum lacrimae...vincerent: cum + οριστική παρατατικού, επαναληπτικός cum στο παρελθόν.
Cum Nasica...venisset: cum + υποτακτική υπερσυντελίκου, ιστορικός (διηγηματικός) cum.
Cum Africānus...esset: cum + υποτακτική παρατατικού, ιστορικός (διηγηματικός) cum.

Πρόσεξε:

Ο ιστορικός (διηγηματικός) cum παίρνει πάντα υποτακτική και αναφέρεται μόνο στο παρελθόν, ενώ ο επαναληπτικός και ο αντίστροφος cum παίρνουν οριστική.
Στο «vix...cum» η κύρια πρόταση προηγείται του cum — σχήμα του αντίστροφου cum.

Άσκηση ΙΙ (σελ. 104)

Να συμπληρωθεί ο σωστός ρηματικός τύπος: Dum Curius........................, legāti Samnitium venērunt (ceno) Legati expectāvērunt, dum Curius aliquid.................. (dico) Dum Curius......................................, divitias contempsit (vivus sum)

Σκέψη / Μεθοδολογία: Στην πρώτη πρόταση το dum σημαίνει «ενώ» και παίρνει πάντα οριστική ενεστώτα, ανεξάρτητα από τον χρόνο της κύριας. Στη δεύτερη το dum σημαίνει «μέχρι να» με απόχρωση προσδοκίας, άρα παίρνει υποτακτική (παρατατικού, αφού η κύρια είναι σε ιστορικό χρόνο). Στην τρίτη το dum σημαίνει «όσο» και παίρνει οριστική, εδώ παρατατικού.

Απάντηση: cenat — dicĕret — vivus erat.

Πρόσεξε:

Το dum με τη σημασία «ενώ» παίρνει ΠΑΝΤΑ οριστική ενεστώτα, ακόμη κι όταν η κύρια πρόταση αναφέρεται στο παρελθόν (ιστορικός ενεστώτας).
Αντίθετα, το dum με τη σημασία «μέχρι να» ακολουθεί κανονική ακολουθία χρόνων στην υποτακτική.

Άσκηση ΙΙΙ (σελ. 104)

Να μεταφραστούν στα λατινικά οι προτάσεις: Ενώ κάθονταν, ακούστηκε μια φωνή Όσο αναπνέω (spiro), ελπίζω (spero)

Σκέψη / Μεθοδολογία: Η πρώτη πρόταση εκφράζει «ενώ» και αποδίδεται με dum + οριστική ενεστώτα (ιστορικός ενεστώτας). Η δεύτερη εκφράζει παράλληλη διάρκεια («όσο») και αποδίδεται επίσης με dum + οριστική ενεστώτα, εδώ σε πραγματικό ενεστώτα.

Απάντηση:

Dum sedent, vox audīta est.
Dum spiro, spero.

Πρόσεξε:

Το «Dum spiro, spero» είναι γνωστό λατινικό γνωμικό: το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα του dum με τη σημασία «όσο» + οριστική ενεστώτα.
Στο πρώτο παράδειγμα το «sedent» μένει σε ενεστώτα, παρόλο που η κύρια πρόταση (audīta est) είναι σε παρελθοντικό χρόνο.

Προηγούμενο Στοιχείο

Επιστροφή στην Ενότητα

Επόμενο Στοιχείο