Κεφάλαιο XLI (41) – Μίλα για να σε καταλαβαίνουν, όχι για να μιλάς – Λύσεις Ασκήσεων (σελ. 118-119)

(Πηγή: Λατινικά τεύχος Β΄, Γ΄ Λυκείου, σελ. 118-119. Οι εκφωνήσεις είναι του σχολικού βιβλίου.)

Άσκηση I (σελ. 118)

Να αναγνωριστούν οι παραβολικές προτάσεις του κειμένου (εισαγωγή, εκφορά, ακολουθία).

Σκέψη / Μεθοδολογία: Εντοπίζουμε στο κείμενο τις προτάσεις που λειτουργούν ως β΄ όρος σύγκρισης. Διακρίνουμε αν πρόκειται για απλή παραβολική (σύγκριση πραγματικών καταστάσεων, εκφορά με οριστική) ή για υποθετική παραβολική (σύγκριση με κάτι υποθετικό, εκφορά με υποτακτική, με τήρηση της ακολουθίας των χρόνων).

Απάντηση: Στο κείμενο εντοπίζονται τέσσερις παραβολικές προτάσεις: μία υποθετική (proinde quasi... loquāris, με υποτακτική), δύο απλές με ελλειπτικό ρήμα (sic vive/loquere, ut viri antiqui/nostrae, με εννοούμενη οριστική) και μία υποθετική χωρίς ρητό ρήμα (tamquam scopulum, ισοδύναμη με tamquam scopulus sit).

Πρόσεξε:

• Στις υποθετικές παραβολικές (quasi, tamquam) το ρήμα μπαίνει πάντα σε υποτακτική, ακόμη κι όταν δεν εμφανίζεται ρητά στο κείμενο (όπως στο tamquam scopulum).
• Οι δύο απλές παραβολικές με ut έχουν ελλειπτικό (παραλειπόμενο) ρήμα στο β΄ σκέλος, το οποίο εννοείται από τα συμφραζόμενα (vivunt, loquuntur).

Άσκηση II (σελ. 118)

Να συνδεθούν οι παρακάτω προτάσεις όπως στο παράδειγμα που ακολουθεί: Ille plane loquitur. Ego plane loquor => Ille tam plane loquitur quam ego. Tu dilucide loqueris. Nos dilucide loquimur. Paulus modeste loquitur. Marcella modeste loquitur. Paulus studiōse lectitat. Marcella studiōse lectitat.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Ακολουθούμε το πρότυπο tam + επίρρημα + ρήμα ... quam + (επίρρημα) + ρήμα, που δηλώνει ισοδυναμία στο βαθμό/ένταση (κατηγορία γ΄ των απλών παραβολικών). Το ρήμα του β΄ σκέλους μπορεί να παραλειφθεί όταν εννοείται εύκολα.

Απάντηση:

• Tu dilucide loqueris. Nos dilucide loquimur. = Tu tam dilucide loqueris quam nos.
• Paulus modeste loquitur. Marcella modeste loquitur. = Paulus tam modeste loquitur quam Marcella.
• Paulus studiōse lectitat. Marcella studiōse lectitat. = Paulus tam studiōse lectitat quam Marcella.

Πρόσεξε:

• Το δοσμένο παράδειγμα της εκφώνησης περιέχει προφανές λάθος αντιγραφής («ille tu plane loquitur quam ego» αντί για το αναμενόμενο «ille tam plane loquitur quam ego»)· διορθώθηκε εδώ ως tam, ώστε να ταιριάζει με το πρότυπο tam...quam της κατηγορίας (γ) των Παρατηρήσεων.
• Το ρήμα του β΄ σκέλους (loquimur, loquitur, lectitat) μπορεί να παραλειφθεί όταν επαναλαμβάνεται αυτούσιο, χωρίς να αλλάζει το νόημα.

Άσκηση III (σελ. 118)

Να συνδεθούν οι παρακάτω προτάσεις όπως στο παράδειγμα που ακολουθεί: Ille plane loquitur. Ille plane scribit = Ille similiter loquitur ac scribit. Tu dilucide loqueris. Tu dilucide scribis. Paulus modeste loquitur. Paulus modeste vivit. Paulus studiōse lectitat. Paulus studiōse discit.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Ακολουθούμε το πρότυπο similiter + ρήμα1 ac + ρήμα2, που δηλώνει ομοιότητα ανάμεσα σε δύο πράξεις του ίδιου υποκειμένου (κατηγορία α΄ των απλών παραβολικών, με τον σύνδεσμο ac).

Απάντηση:

• Tu dilucide loqueris. Tu dilucide scribis. = Tu similiter loqueris ac scribis.
• Paulus modeste loquitur. Paulus modeste vivit. = Paulus similiter loquitur ac vivit.
• Paulus studiōse lectitat. Paulus studiōse discit. = Paulus similiter lectitat ac discit.

Πρόσεξε:

• Μετά το similiter (όπως και μετά τα idem, par, aequus κ.τ.λ.) ο σύνδεσμος που εισάγει την παραβολική είναι ac (= atque), όχι quam.
• Το κοινό επίρρημα (dilucide, modeste, studiōse) δεν επαναλαμβάνεται στο β΄ σκέλος, γιατί το νόημά του καλύπτεται ήδη από το similiter.

Άσκηση IV (σελ. 118)

Να συνδεθούν οι παρακάτω προτάσεις όπως στο παράδειγμα που ακολουθεί: Ille hoc dicit, quod sentit = Ille sic dicit, ut sentit. Nos hoc dicimus, quod intellegimus. Vos hoc dicitis, quod intellegitis. Illi hoc dicunt, quod intellegunt.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Μετατρέπουμε μια αιτιολογική πρόταση με quod σε απλή παραβολική με sic...ut (κατηγορία β΄), διατηρώντας το ρήμα και το πρόσωπο-αριθμό αμετάβλητα, με οριστική έγκλιση και στα δύο σκέλη.

Απάντηση:

• Nos hoc dicimus, quod intellegimus. = Nos sic dicimus, ut intellegimus.
• Vos hoc dicitis, quod intellegitis. = Vos sic dicitis, ut intellegitis.
• Illi hoc dicunt, quod intellegunt. = Illi sic dicunt, ut intellegunt.

Πρόσεξε:

• Το sic στην κύρια πρόταση λειτουργεί ως στήριγμα (correlative) της παραβολικής πρότασης που ακολουθεί με ut.
• Και οι δύο προτάσεις (κύρια και παραβολική) εκφέρονται με οριστική, αφού η σύγκριση αφορά πραγματικά γεγονότα.

Άσκηση V (σελ. 119)

Να συνδεθούν οι παρακάτω προτάσεις όπως στο παράδειγμα που ακολουθεί (προσοχή στην ακολουθία των χρόνων): Tu multum loqueris de Paulo. Tu eum non cognoscis = Tu sic loqueris de Paulo quasi eum cognoscas. Tu multum loquebāris de Paulo. Tu eum non cognoscebās. Paulus sumptuōse vivit. Paulus dives non est. Paulus sumptuōse vīvēbat. Paulus dives non erat.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Δημιουργούμε υποθετική παραβολική πρόταση με quasi. Το ρήμα της υποθετικής παραβολικής μπαίνει σε υποτακτική, με βάση την ακολουθία των χρόνων ως προς το ρήμα της κύριας: αρκτικός χρόνος στην κύρια → υποτακτική ενεστώτα (σύγχρονο)· ιστορικός χρόνος στην κύρια → υποτακτική παρατατικού (σύγχρονο στο παρελθόν).

Απάντηση:

• Tu multum loquebāris de Paulo. Tu eum non cognoscebās. = Tu sic loquebāris de Paulo quasi eum non cognoscĕres.
• Paulus sumptuōse vivit. Paulus dives non est. = Paulus sic vivit quasi dives sit.
• Paulus sumptuōse vīvēbat. Paulus dives non erat. = Paulus sic vīvēbat quasi dives esset.

Πρόσεξε:

• Το ρήμα loqueris/loquebāris είναι αποθετικό (loquor), αλλά ενεργητικό στη σημασία· δεν επηρεάζει το είδος της παραβολικής πρότασης.
• Η ακολουθία των χρόνων εδώ λειτουργεί όπως στις υποθετικές προτάσεις: ιστορικός χρόνος (loquebāris, vīvēbat) απαιτεί υποτακτική παρατατικού (cognoscĕres, esset), ενώ αρκτικός χρόνος (vivit) απαιτεί υποτακτική ενεστώτα (sit).

Άσκηση VI (σελ. 119)

Να μεταφραστούν στα λατινικά οι παρακάτω προτάσεις: Ο Σκαιόλας μίλησε σαν να ήταν νέος (iuvenis). Οι Συγκλητικοί (Patres) μιλούσαν έτσι όπως το ήθελε ο Σύλλας.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Στην πρώτη πρόταση χρησιμοποιούμε υποθετική παραβολική με tamquam/quasi και υποτακτική παρατατικού (esset), αφού η κύρια είναι σε ιστορικό χρόνο (locūtus est) και η σύγκριση είναι υποθετική (δεν ήταν πράγματι νέος). Στη δεύτερη χρησιμοποιούμε απλή παραβολική με sic...ut και οριστική παρατατικού, αφού πρόκειται για πραγματικό γεγονός στο παρελθόν.

Απάντηση:

• Ο Σκαιόλας μίλησε σαν να ήταν νέος. = Scaevola locūtus est tamquam iuvenis esset.
• Οι Συγκλητικοί μιλούσαν έτσι όπως το ήθελε ο Σύλλας. = Patres sic loquebantur, ut Sulla volēbat.

Πρόσεξε:

• Στην πρώτη πρόταση η σύγκριση είναι υποθετική (ο Σκαιόλας δεν ήταν πια νέος) → tamquam/quasi + υποτακτική.
• Στη δεύτερη η σύγκριση είναι πραγματική (οι Συγκλητικοί πράγματι μιλούσαν σύμφωνα με τη θέληση του Σύλλα) → ut + οριστική.