Να αναγνωριστεί ο πλάγιος λόγος στις παρακάτω προτάσεις του κειμένου (εξάρτηση, εισαγωγή, έγκλιση, ακολουθία): α) ...cervam, instinctam numine Diānae, colloqui secum et docēre, quae utilia factu essent. β) ...a cerva sese monitum esse. γ) ...cervam inventam esse. δ) ...tacēre. ε) ut eam postero die repente in eum locum emitteret, in quo ipse cum amicis futurus esset. ζ) ...visum esse sibi in somno cervam, quae perisset, ad se reverti.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Εντοπίζουμε το ρήμα εξάρτησης κάθε φράσης και προσδιορίζουμε αν πρόκειται για απαρεμφατική σύνταξη ή για δευτερεύουσα πρόταση σε υποτακτική, σημειώνοντας τον χρόνο του απαρεμφάτου (σύγχρονο/προτερόχρονο/υστερόχρονο) ή την ακολουθία χρόνων της υποτακτικής.

Απάντηση:

α) colloqui, docēre: εξάρτηση persuasit· ειδικά απαρέμφατα ενεστώτα (σύγχρονο)· μέσα σ' αυτά, «quae utilia factu essent» πλάγια ερώτηση εξαρτημένη από docēre, υποτακτική παρατατικού.
β) sese monitum esse: εξάρτηση praedicābat· ειδικό απαρέμφατο παρακειμένου (προτερόχρονο)· sese = αυτοπαθής αντωνυμία γ΄ προσώπου (πλάγια αυτοπάθεια: αναφέρεται στο υποκείμενο του praedicābat, τον Σερτώριο· στον ευθύ λόγο θα ήταν α΄ πρόσωπο, me).
γ) cervam inventam esse: εξάρτηση nuntiavisset· ειδικό απαρέμφατο παρακειμένου (προτερόχρονο).
δ) tacēre: εξάρτηση iussit· τελικό/βουλητικό απαρέμφατο ενεστώτα (σύγχρονο).
ε) ut...emitteret: εξάρτηση praecepit· βουλητική πρόταση, υποτακτική παρατατικού· «in quo...futurus esset»: αναφορική πρόταση σε πλάγιο λόγο, περιφραστική υποτακτική μέλλοντα (υστερόχρονο).
ζ) visum esse sibi... reverti: εξάρτηση dixit· απρόσ. απαρέμφατο παρακειμένου + ειδικό απαρέμφατο ενεστώτα (σύγχρονο, υποκ. cervam)· «quae perisset»: αναφορική πρόταση σε πλάγιο λόγο, υποτακτική υπερσυντελίκου (προτερόχρονο).

Πρόσεξε:

Το iubeo (στο δ) συντάσσεται πάντα με απαρέμφατο, σε αντίθεση με το praecipio (στο ε) που συντάσσεται με ut+υποτακτική.
Στο ζ, το «visum esse sibi» είναι απρόσωπη έκφραση («μου φάνηκε») ξεχωριστή από το «cervam...reverti» — δύο επίπεδα απαρεμφατικής σύνταξης μέσα στην ίδια περίοδο.

Άσκηση II (σελ. 154)

Ο πλάγιος λόγος στις παραπάνω προτάσεις να μετατραπεί σε ευθύ, όπως στην περίπτωση (α): Cerva, instincta numine Diānae, colloquitur mecum et docet, quae utilia factu sunt.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Επαναφέρουμε κάθε πρόταση στην αρχική, ανεξάρτητη μορφή της: το απαρέμφατο γίνεται προσωπικό ρήμα σε οριστική, οι αντωνυμίες α΄ προσώπου (se) επανέρχονται σε ego/mihi/me, και τα επιρρήματα χρόνου γίνονται και πάλι σχετικά με το παρόν του ομιλητή.

Απάντηση:

β) A cerva monitus sum. (Ego a cerva monitus sum.)
γ) Cerva inventa est.
δ) Tace!
ε) Eam cras repente in eum locum emitte, in quo ego cum amicis ero.
ζ) Visum est mihi in somno cervam, quae periit, ad me reverti.

Πρόσεξε:

Στο (ε) το postero die (πλάγιος λόγος) γίνεται cras (ευθύς λόγος), και το ipse γίνεται ego.
Στο (ζ) η αναφορική πρόταση quae perisset (υποτ. υπερσυντ.) επανέρχεται σε οριστική παρακειμένου quae periit.

Άσκηση III (σελ. 154-155)

Να αναγνωριστούν συντακτικά οι παρακάτω λέξεις και φράσεις: eximiae pulchritudinis, omnibus, numine, factu, imperandum esset, admissis amicis.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Εξετάζουμε για κάθε όρο ποια πτώση/μορφή έχει και ποια συντακτική λειτουργία επιτελεί μέσα στην πρόταση.

Απάντηση:

eximiae pulchritudinis: γενική ιδιότητας.
omnibus: δοτική προσωπική (αντικ. persuasit).
numine: αφαιρετική του (εξωτερικού) αναγκαστικού αιτίου.
factu: αφαιρετική του σουπίνου (περιορισμού), προσδιορισμός στο utilia.
imperandum esset: απρόσωπη παθητική περιφραστική συζυγία.
admissis amicis: αφαιρετική απόλυτη (χρονικός προσδιορισμός).

Πρόσεξε:

Το factu είναι μία από τις ελάχιστες γνήσιες χρήσεις του σουπίνου σε -u στη λατινική —πάντα σε αφαιρετική, πάντα με επίθετο και πάντα δηλώνει περιορισμό/αναφορά.
Η αφαιρετική απόλυτη (admissis amicis) δεν έχει συντακτική εξάρτηση από άλλον όρο της πρότασης.

Προηγούμενο Στοιχείο

Επιστροφή στην Ενότητα

Επόμενο Στοιχείο